درک روش پژوهش در بافت‌های گوناگون وابسته به آگاهی و فهم سه مفهوم هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، و روش‌شناسی است، که در یک توالی سلسله‌مراتبی تعریف می‌شوند.

فارغ از رویکردهای گوناگون روش پژوهش، یعنی کمی، کیفی، یا ترکیبی، درک این مفاهیم می‌تواند منجر به یادگیری بهتر روش پژوهش شود. ایده‌های گوناگون درباره چیستی دانش و آگاهی، ارتباط ما با طبیعت و ماهیت چیزها، شیوه‌های تفکر در مورد آنها، و غیره، همه در این دامنه مورد بحث قرار می‌گیرند. اما هرکدام از این مفاهیم به چه معنا هستند؟

به نظر گری (2013، 16) هستی‌شناسی به معنای مطالعه «بودن» یا «هستی» است، یعنی ماهیت وجودی یک چیز. هستی‌شناسی به دنبال پاسخ‌گویی به «چیستی»هاست، در حالی که معرفت‌شناسی سعی دارد تا به «چگونگی شناخت» پاسخ می‌دهد. معرفت‌شناسی منجر به خلق یک زمینه فلسفی برای تصمیم‌گیری پیرامون آن‌که چه دانشی مشروع است می‌شود.

       chart4-research-R

رویکردهای هستی‌شناسی (پیوند) بهروز رسولی و حمیدرضا مختاری‌اسکی

برایمن (2012، 16 ـ 18) از دو رویکرد هستی‌شناسی رایج نام می‌برد: «عینی‌گرایی» (Objectivism) و «سازه‌گرایی» یا «ذهن‌گرایی» (Constructionism).

عینی‌گرایی بر این عقیده است که پدیده‌های اجتماعی و معانی آنها خودشان دارای وجودی هستند که وابسته به کنش‌گرهای اجتماعی نیستند. واقعیت‌هایی (facts) هستند که دارای یک وجود مستقل هستند. در مقابل، سازه‌گرایی بر این عقیده استوار است که پدیده‌های اجتماعی در یک حالت تغییر دائمی هستند، چراکه آنها کاملاً وابسته به تعامل‌های اجتماعی هستند.

رویکرد عینی‌گرایی بر اهمیت ویژگی‌های رسمی سازمان‌ها و نظام‌های فرهنگی تأکید دارد، در حالی که سازه‌گرایی بیشتر بر شیوه‌ای تمرکز می‌کند که مردم خود ساختارهای واقعی را تشکیل می‌دهند، و این‌که این مسئله چگونه با خود پژوهشگر ارتباط دارد.

رویکردهای معرفت‌شناسی (پیوند) بهروز رسولی و حمیدرضا مختاری‌اسکی

به نظر برایمن (2012، 15) در پژوهش علوم اجتماعی (و هر پژوهش دیگری) دو راه برای کسب دانش وجود دارد:

تجربه‌گرایی: مبتنی بر این ایده است که دانش بشری از طریق «تجربه حسی» (sensory experience) به‌دست می‌آید (با استفاده از استدلال استقرایی).

عقل‌گرایی: مبتنی بر این ایده است که دانش بشری از طریق «استدلال» (reasoning) حاصل می‌شود (با استفاده از استدلال قیاسی).

مزیت‌های نسبی این دو رویکرد در اعصار گذشته، و در یونان باستان، نیز مورد بحث قرار گرفته؛ ارسطو پیرو رویکرد نخست و افلاطون پیرو رویکرد دوم بوده است. علاوه بر این دسته‌بندی، در سال‌های اخیر تقسیم‌بندی دیگری نیز مورد بحث قرار گرفته است. برایمن (2012، 15)، در این راستا، به سه رهیافت اشاره می‌کند:

اثبات‌گرایی (Positivism): کاربرد علوم طبیعی در مطالعه واقعیت. رویکردی عینی است که توانایی آزمون نظریه‌ها و پایه‌گذاری قوانین علمی را دارد. هدف اثبات‌گرایی مشخص کردن روابط علت و معلولی است.

تفسیرگرایی (Interpretivism): بر این عقیده استوار است که مفاهیم ذهنی نقش مهمی در کنش‌های اجتماعی ایفا می‌کنند. هدف از این رهیافت آشکارسازی تفاسیر و معانی است.

رئالیسم (Realism): رئالیسم بر این عقیده است که قواعد و ساختارها اتفاق‌ها و گفتمان‌های اجتماعی را پایه‌گذاری می‌کنند، اما به دلیل آنکه این ساختارها تنها به صورت غیرمستقیم مشاهده‌پذیر هستند، باید به شکل مفاهیم نظری بیان شوند و به احتمال ماهیتاً مشروط هستند.

باید توجه داشت که این دسته‌بندی مطلق نیست، به این معنا که در حوزه‌های گوناگون ممکن است طبقه‌بندی‌های گوناگون و متفاوتی در این باره ارائه شود. برای مثال، کرسول (2007) از چهار مکتب فکری نام می‌برد که به نظر او در برگیرنده غالب ادعاهای دانشی هستند. کرسول از این مکاتب با عنوان «جهان‌بینی» (worldview) نام می‌برد؛ این چهار مکتب عبارتند از :

  • اثبات‌گرایی و پسااثبات‌گرایی
  •  تفسیرگرایی
  •  ساختارگرایی
  • عمل‌گرایی
رویکرد کمی به روش‌هایی اشاره داد که  با کمک کنکاش‌های تجربی به گردآوری، تحلیل، و نمایش داده عددی به‌جای داده کیفی می‌پردازند. بیشتر افراد با شنیدن رویکرد کمی به یاد عدد، رقم، آمار، و چنین مفاهیمی می‌افتند. تا حدودی می‌توان گفت که این مفاهیم اساس رویکرد کمی نیز به شمار می‌آیند.
پژوهش کمی به معنای «توضیح یک پدیده از طریق گردآوری داده عددی است که با استفاده از روش‌های ریاضی ـ محور (در قالب آمار) تجزیه و تحلیل خواهد شد». همان‌گونه که از این تعریف برمی‌آید، رویکرد کمی به دنبال توضیح پدیده‌ها است. همچنین، پژوهشگر در رویکرد کمی داده عددی گردآوری کرده و آن را از طریق روش‌های ریاضی، که در علوم اجتماعی بیشتر در قالب آزمون‌های آماری تجلی پیدا می‌کنند، تجزیه و تحلیل خواهد کرد.
تاریخچه گرایش به سمت رویکرد کمی و روش‌های مطرح در این رویکرد، مانند آزمایش، در تاریخ علم بسیار طولانی است. در اعصار گذشته زمانی چیزی را علم می‌خوانندند که از طریق ابزارهای دقیق اندازه‌گیری شده بود، در غیر این صورت آن چیز غیر علمی بود. خط‌کش، واحدهای اندازه‌گیری گوناگون، ترازو، و ابزارهایی مانند این محصول تفکر انسان در دوره سیطره رویکرد کمی بر علم است.
بنیان فلسفی رویکرد کمی
بنیان‌های پژوهش با رویکرد کمی ریشه در فلسفه‌هایی دارد که موجب متمایز شدن این رویکرد از رویکردهای دیگر ـ یعنی کیفی و ترکیبی ـ می‌شوند. همین تفاوت در فلسفه‌های باعث شده تا برای اظهار رویکرد کمی، کیفی، و ترکیبی از اصطلاح‌شناسی دیگری با عنوان «پارادایم» استفاده شود؛ یعنی پارادایم کمی، پارادایم کیفی، و پارادایم ترکیبی. اگر نگاهی دوباره به رهیافت‌های معرفت‌شناسی داشته باشیم، متوجه خواهیم شد که بر این اساس رویکرد کمی بر اساس معرفت‌شناسی اثبات‌گرایی و رئالیسم شکل گرفته است. در حالی که رویکرد کیفی بیشتر ریشه در تفسیرگرایی دارد.
بنابراین، بنیان رویکرد کمی بر این فرض استوار است که واقعیتی در دنیای خارج وجود دارد، و کار پژوهش و پژوهشگر آن است که از این واقعیت پرده بردارد و آن را برای جامعه آشکار سازد؛ آن‌چه رهیافت اثبات‌گرایی بر آن تأکید دارد. روشن است که این طرز تلقی بیشتر در علوم طبیعی (یا به اصطلاح علوم دقیقه) مانند نجوم، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، و غیره مطرح است؛ در حالی که در علوم اجتماعی و علومی که با انسان به عنوان واحد پژوهش سروکار دارند کمتر صادق است. پژوهشگر کمی تصور می‌کند که در جهان واقع قوانین، پدیده‌ها، و چیزهایی وجود دارند که وابسته به حضور او نیستند، بنابراین تنها کاری که او باید انجام دهد، کشف، شناسایی، و توضیح آنها ـ بدون سوگیری ـ است.
با پیشرفت علوم، به‌ویژه در دو سده اخیر، این رهیافت سفت و سخت به چالش کشیده شد، بنابراین جهان علم خلق یک پارادایم جدید با عنوان «رویکرد کیفی» را تجربه کرد. پژوهشگر کیفی دیگر به این دسته‌بندی مطلق قائل نیست و به سمت ذهن‌گرایی، و سرانجام تفسیرگرایی گرایش پیدا می‌کند. پس از به چالش کشیده شدن رهیافت اثبات‌گرایی، برخی نقدهای وارد به آن را پذیرفته و رهیافت جدید با نام «پسااثبات‌گرایی» را مطرح کردند. پسااثبات‌گراها به این که حقیقت مطلقی وجود دارد و پژوهشگر باید آن را شناسایی و کشف کند معتقد نیستند.

بنیان‌های پژوهش یا رویکرد کمی ریشه در فلسفه‌هایی دارد که موجب متمایز شدن این رویکرد از رویکردهای دیگر ـ یعنی کیفی و ترکیبی ـ می‌شوند. همین تفاوت در فلسفه‌های باعث شده تا برای اظهار رویکرد کمی، کیفی، و ترکیبی از اصطلاح‌شناسی دیگری با عنوان «پارادایم» استفاده شود؛ یعنی پارادایم کمی، پارادایم کیفی، و پارادایم ترکیبی. اگر نگاهی دوباره به رهیافت‌های معرفت‌شناسی داشته باشیم، متوجه خواهیم شد که بر این اساس رویکرد کمی بر اساس معرفت‌شناسی اثبات‌گرایی و رئالیسم شکل گرفته است. در حالی که رویکرد کیفی بیشتر ریشه در تفسیرگرایی دارد.

بنابراین، بنیان رویکرد کیفی بر این فرض استوار است که واقعیتی در دنیای خارج وجود دارد، و کار پژوهش و پژوهشگر آن است که از این واقعیت پرده بردارد و آن را برای جامعه آشکار سازد؛ آن‌چه رهیافت اثبات‌گرایی بر آن تأکید دارد. روشن است که این طرز تلقی بیشتر در علوم طبیعی (یا به اصطلاح علوم دقیقه) مانند نجوم، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، و غیره مطرح است؛ در حالی که در علوم اجتماعی و علومی که با انسان به عنوان واحد پژوهش سروکار دارند کمتر صادق است. پژوهشگر کمی تصور می‌کند که در جهان واقع قوانین، پدیده‌ها، و چیزهایی وجود دارند که وابسته به حضور او نیستند، بنابراین تنها کاری که او باید انجام دهد، کشف، شناسایی، و توضیح آنها ـ بدون سوگیری ـ است.

با پیشرفت علوم، به‌ویژه در دو سده اخیر، این رهیافت سفت و سخت به چالش کشیده شد، بنابراین جهان علم خلق یک پارادایم جدید با عنوان «رویکرد کیفی» را تجربه کرد. پژوهشگر کیفی دیگر به این دسته‌بندی مطلق قائل نیست و به سمت ذهن‌گرایی، و سرانجام تفسیرگرایی گرایش پیدا می‌کند. پس از به چالش کشیده شدن رهیافت اثبات‌گرایی، برخی نقدهای وارد به آن را پذیرفته و رهیافت جدید با نام «پسااثبات‌گرایی» را مطرح کردند. پسااثبات‌گراها به این که حقیقت مطلقی وجود دارد و پژوهشگر باید آن را شناسایی و کشف کند معتقد نیستند.

از نظر موجیس (Muijs) رویکرد کمی برای پاسخگویی به چهار نوع پرسش مناسب و کاربردی است:
زمانی که ما به یک پاسخ کمی نیازمندیم. برای مثال، ما به چه تعداد معلم برای آموزش ریاضیات نیازمندیم و در حال حاضر چه تعداد در اختیار داریم؟ روشن است که پاسخ کیفی نمی‌تواند به مسئله ما در این خصوص پاسخ دهد.
تغییرات عددی تنها از طریق رویکرد کمی به‌دقت قابل پاسخگویی هستند. برای مثال، تعداد دانشجویان دانشگاه ما نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته یا کاهش؟ بنابراین، برای پاسخگویی به چنین پرسشی ما باید از رویکرد کمی کمک بگیریم.
همچنین، زمانی که قصد داریم از حالت و وضعیت چیزی آگاه شویم، اغلب ما می‌خواهیم پدیده‌ای را توضیح دهیم. چه عواملی بر استخدام معلمان ریاضیات مؤثر هستند؟ چه عواملی بر پیشرفت دانش‌آموزان در طول زمان اثر می‌گذارند؟ و پرسش‌هایی از این دست نیز می‌توانند در رویکرد کمی به‌طور مناسب و با دقت پاسخ داده شوند. این‌جاست که ما با مفهومی با عنوان «متغیر» سروکار خواهیم داشت.
سرانجام «آزمون فرضیه» پرسش پایانی است که رویکرد کمی برای پاسخگویی به آن بسیار مناسب است. گاهی ممکن است ما چیزی را توضیح دهیم؛ برای مثال، آیا میان پیشرفت دانش‌آموزان و اعتماد به‌نفس و زمینه اجتماعی آنها ارتباط وجود دارد؟ بنابراین، از طریق رویکرد کمی می‌توان این نوع مدل‌ها را آزمون کرد.
همان طور که پاسخگویی به این پرسش‌ها از طریق رویکرد کمی مناسب است، پرسش‌هایی هم وجود دارند که استفاده از رویکرد کمی برای پاسخگویی به آنها مناسب نیست:
  • زمانی که قصد مطالعه و بررسی عمیق مسئله‌ای را داریم، رویکرد کمی مناسب نیست. زمانی که نیازمند مطالعه گسترده سطحی مسئله‌ای در دستور کار است، رویکرد کمی مناسب است اما زمانی که قصد عمق بخشیدن به مطالعه را داریم رویکرد کیفی مناسب‌تر است.
  • دیدیم که رویکرد کمی برای آزمون نظریه یا فرضیه مناسب است، اما به هیچ عنوان درباره توسعه و خلق نظریه و فرضیه کاربردی نیست.
  • زمانی که پژوهشگر با مسائل، مفاهیم، و پدیده‌های پیچیده سروکار دارد، رویکرد کمی برای پاسخگویی به پرسش‌های پژوهش مناسب نیست. دلیل این امر نگاه رویکرد کمی به مسائل و ناتوان بودن در شناسایی و بررسی متغیرهای بسیار در مسئله است.
  • با آنکه رویکرد کمی در پاسخگویی به پرسش‌های علی ـ معلولی موفق است، در پاسخگویی به پرسش‌هایی که به دنبال شناخت مفهوم و معنای یک واقعه یا شرایط خاص هستند ضعیف عمل می‌کند.
به نظر برنز (2000) پژوهش‌هایی که در رویکرد کمی انجام می‌شوند دارای چهار ویژگی اصلی هستند:
کنترل: مهمترین ویژگی رویکرد کمی کنترل است؛ چراکه پژوهشگر را قادر می‌سازد تا عوامل پژوهشش را شناسایی کند. بنابراین، کنترل می‌توان موجب بهبود فرایند پژوهش برای پژوهشگر در رویکرد کمی شود.
تعریف عملیاتی: تعریف عملیاتی به آن معناست که اصطلاح‌ها و مفاهیم باید بر اساس گام‌ها یا عملیاتی که برای اندازه‌گیری آنها انجام می‌شود تعریف شوند. چنین فرایندی می‌تواند به حذف نقاط مبهم یک پژوهش و افزایش درک مشترک از آنها کمک کند. برای مثال، اگر رضایت شغلی از طریق ابزار پرسشنامه اندازه‌گیری خواهد شد، باید مفهوم «رضایت شغلی» بر اساس آن ابزار به صورت عملیاتی تعریف شود، تا درک مخاطب از رضایت شغلی به درک پژوهشگر نزدیک‌تر شود.
تکرارپذیری: برای تکرارپذیر بودن پژوهش داده گردآوری شده باید دارای پایایی باشد، یعنی داده گردآوری شده در یک پژوهش دوباره در وضعیت مشابهی تکرار شود.
آزمون فرضیه: این ویژگی به معنی آزمون یک فرضیه (که از قبل وجود داشته) از طریق گردآوری داده تجربی است.
علاوه بر این، دانشگاه کالیفرنیای جنوبی نیز در راهنمای نگارش خود به موارد زیر اشاره کرده است:
  • به طور معمول داده از طریق ابزار ساختاریافته گردآوری می‌شود؛
  • نتایج بر اساس حجم بزرگی از نمونه مورد مطالعه اتخاذ می‌شود، و این نمونه نماینده جامعه است؛
  • امکان تکرار و شبیه‌سازی مطالعه پژوهشی وجود دارد، چراکه پایایی بسیار بالا است؛
  • پژوهشگر با پرسش‌هایی کاملاً روشن و دقیق وارد پژوهش شده و پاسخ‌ها نیز به همین صورت خواهند بود؛
  • قبل از گردآوری داده، تمامی مراحل و فرایندها به‌دقت طراحی می‌شوند؛
  • داده در قالب آمار و ارقام گردآوری می‌شود؛
  • امکان تعمیم‌پذیری نتایج به جامعه بزرگتر وجود دارد؛
  • ابزار مورد استفاده برای گردآوری داده، اغلب پرسشنامه و نرم‌افزارهای رایانه‌ای هستند.

روایی و پایایی، همچون سایر روش‌های پژوهش، یکی از ارکان رویکرد کمی حین بررسی یک مسئله علمی به شمار می‌آیند. روایی و پایایی از ویژگی‌های ابزار پژوهش (مانند آزمون‌ها، پرسشنامه‌ها، و غیره) قلمداد می‌شوند، که پژوهشگر از آن طریق از صحت انجام پژوهش خود و نتایج آن مطمئن می‌شود.

روایی به معنی مناسب بودن ابراز گردآوری داده برای گردآوری داده است؛ برای مثال، زمانی که می‌خواهیم قد یک نفر را اندازه‌گیری کنیم از خط‌کش استفاده خواهیم کرد، نه از ترازو.

در مقابل، پایایی به معنی تکرارپذیری نتایج حاصل از یک اندازه‌گیری است. برای مطالعه بیشتر درباره روایی و پایایی به مندرجات بخش «اجرای پژوهش» مراجعه کنید.

رویکرد کمی خود شامل روش‌های پژوهش گوناگونی می‌شود که از اصول واحدی پیروی می‌کنند. احتمالاً توافق جامعی بر روی تعداد این روش‌ها در نوشته‌های مرتبط با روش‌شناسی پژوهش وجود ندارد. به علاوه، روش‌هایی وجود دارند که بر روی کمی بودن یا کیفی بودن آنها هنوز اختلاف نظر وجود دارد. با این حال، به اعتقاد ببی (2015، 229) دو روش پژوهش در رویکرد کمی بسیار مشهور هستند:

  • آزمایش (experimental method)
  • و پیمایش (survey method)

کرسول (2014، 12) قائل به دسته‌بندی مشابهی است؛ یعنی طرح‌های آزمایشی و غیرآزمایشی (مانند پیمایش) را زیر رویکرد کیفی نام می‌برد. هرچند، در منابع دیگر ممکن است این دسته‌بندی جزئی‌تر نیز باشد؛ برای مثال، گودوین و گودوین (1996) از پژوهش توصیفی، پژوهش همبستگی، پژوهش علی ـ مقایسه‌ای، پژوهش آزمایشی، و پژوهش تک موضوعی به عنوان شاخه‌های رویکرد کمی نام می‌برند. تامس (2003، 6) نیز از دسته جدیدی با نام «تحلیل محتوای کمی» (quantitative content analysis) در رویکرد کمی نام می‌برد.

در هر صورت، به نظر می‌رسد در سال‌های اخیر دسته‌بندی‌های ببی و کرسول توجه بیشتری به خود جلب کرده‌اند و در اینجا نیز ما طبق این دسته‌بندی پیش خواهیم رفت.

روش‌های آزمایشی بیشتر از آنکه در علوم اجتماعی کاربرد داشته باشند در علوم طبیعی مطرح هستند. این روش‌ها از اولین روش‌های پژوهش برای بررسی مسائل به صورت علمی و برای تولید علم هستند. کارهای دانشمندان قرن‌های گذشته بیشتر با استفاده از روش‌های آزمایشی انجام شده است. به همین دلیل، این روش دارای یک سیطره طولانی مدت بر علم و روش علمی بوده است.
به نظر ببی (2015، 231) آزمایش‌ها شامل دو مرحله اصلی هستند: (1) اقدام یا اجرای آزمایش و (2) مشاهده نتایج حاصل از این اقدام.
به نظر کرسول (2014، 12) نیز پژوهش آزمایشی به دنبال پاسخ‌گویی به این امر است که آیا یک اقدام مشخص می‌تواند بر روی یک خروجی تأثیرگذار باشد. برای دستیابی به این هدف، پژوهشگر آزمایش خاصی بر روی یک گروه انجام می‌دهد. برای مثال، ممکن است در پژوهشی داروی خاصی روی یک گروه آزمایش شود و نتایج به‌دست آمده با یک گروه دیگر (که این دارو را مصرف نکرده‌اند) مقایسه شود.
روش آزمایشی به‌ویژه برای آزمون فرضیه‌ها مناسب است؛ چرا این روش بر تعیین عوامل و دلایل یک پدیده، عمل، یا اتفاق تمرکز دارد؛ به همین دلیل، استفاده از این روش برای اهداف توضیحی بهتر از اهداف توصیفی است. زمانی که عنوان آزمایش مطرح می‌شود، اکثر افراد تصور می‌کنند که این کارها باید در آزمایشگاه انجام شود. اگرچه بیشتر هم همین‌گونه است، اما آزمایش محدود به این محیط‌ها نمی‌شود. در حال حاضر، پژوهشگران علوم اجتماعی ممکن است از آزمایش در محیط‌های متفاوتی استفاده کنند. برای مثال، طرح‌های آزمایشی پیش ـ آزمون و پس ـ آزمون در این دسته قرار می‌گیرند. یا پژوهش‌هایی که در آن از دو گروه آزمایش و گواه (یا کنترل) استفاده می‌شود.
به نظر کرسول (2014، 12) پیمایش توصیفی کمی یا عددی درباره گرایش‌ها، نگرش‌ها، یا عقاید گروهی از مردم، از طریق گزینش نمونه‌ای از آن گروه، به‌دست می‌دهد. انجام این پژوهش‌ها طوری پیش می‌رود که بتوان نتایج حاصل از مطالعه نمونه را به یک جامعه بزرگتر تعمیم داد. به طور معمول، پرسشنامه یا مصاحبه ساختاریافته ابزارهایی هستند که در این‌گونه پژوهش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
به نظر می‌رسد، رایج‌ترین روش پژوهش، به‌ویژه در رویکرد کمی، روش پیمایشی است. احتمالاً همه ما تجربه روش پیمایشی را داریم؛ به عنوان کسی که این روش را اجرا کرده یا به عنوان یک مشارکت‌کننده برای تکمیل پرسشنامه. به اعتقاد ببی (2015، 253) روش پیمایشی برای پاسخگویی به مسائلی که در حوزه علوم اجتماعی مطرح می‌شود بسیار مناسب است. همچنین، زمانی که پژوهش قصد سنجش افکار، احساسات، عقاید، و نگرش‌های یک جامعه بزرگ را دارد، پیمایش احتمالاً مناسب‌ترین گزینه برای پاسخگویی به چنین شکاف‌هایی است.
اصطلاحی که اغلب با شنیدن روش پیمایشی به ذهن افراد متبادر می‌شود، «نمونه‌گیری» است. نمونه‌گیری از یک جامعه بزرگ، معادل «مشت نمونه خروار» است. زمانی که پژوهشگر به دلیل محدودیت‌های زمانی، مکانی، مالی، و غیره نمی‌تواند کل اعضای یک جامعه را پیمایش کند، از یک نمونه برای گردآوری داده استفاده کرده و نتایج این پیمایش را به جامعه بزرگ‌تر تعمیم می‌دهد. برای تعمیم‌پذیری، «تصادفی بودن» نمونه‌های گزینشی یکی از شروط اساسی است.
همان‌طور که گفته شد، اغلب ابزار اصلی برای گردآوری داده در پژوهش‌های پیمایشی مصاحبه ساختاریافته (یا مصاحبه بسته) یا پرسشنامه است. پرسشنامه مجموعه‌ای از گویه‌ها است که به هدف مشخصی طرح شده و در اختیار افراد برای پاسخگویی قرار می‌گیرد. پرسشنامه باید به‌گونه‌ای طراحی، توزیع، و مدیریت شود که بتواند پژوهشگر را به اهدافش برساند؛ به این دلیل طراحی، توزیع، و مدیریت این ابزار خود از اصولی پیروی می‌کند که آگاهی از آنها ضروری است (برای مطالعه بیشتر در این زمینه به بخش «طراحی ابزار گردآوری داده» مراجعه کنید).
از آنجایی که در پژوهش‌های پیمایشی، پژوهشگر به طور معمول با افراد و مردم به عنوان جامعه پژوهش سروکار دارد، رعایت مسائل اخلاقی بسیار مهم و حائز اهمیت است. رازنگهداری از مهمترین نکاتی است که در این نوع پژوهش‌ها باید در مورد آن مراقب بود. محرمانه ماندن، شرکت داوطلبانه برای پاسخگویی، حق آگاهی از نحوه استفاده از داده گردآوری شده در پژوهش، و غیره از مسائل دیگری هستند که باید مورد توجه پژوهشگر در پژوهش پیمایشی قرار گیرند.


منابع پژوهش منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر

مفهوم طرح آزمایشی (وبگاه)

Experimental Design

این پیوند با تعریف مفهوم طرح آزمایشی در حوزه روش پژوهش آغاز شده و چگونگی کاربرد آن را مورد بحث قرار داده است.

طرح آزمایشی (وبگاه)

Experimental Research and Design

طرح آزمایشی به عنوان یکی از روش‌های رایج پژوهش علمی در این پیوند مورد بررسی قرار گرفته است. گام‌های مهم در اجرای این روش، مسائل ضروری برای اجرای این روش، روایی و پایایی در این دامنه، و موضوع‌هایی از این قبیل به صورت خلاصه در این پیوند تشریح شده‌اند.

روش آزمایشی (وبگاه)

Experimental Research

کجا می‌توانیم از روش آزمایشی استفاده کنیم، روش آزمایشی به عنوان یک روش علمی چگونه به پرسش‌های ما پاسخ خواهد داد، و پرسش‌هایی از این دست موضوع‌های مطرح در این پیوند هستند.

روش‌ها، پژوهش‌ها، و تعاریف روش آزمایشی در حوزه روانشناسی (وبگاه)

Experimental Research in Psychology: Methods, Studies & Definition

روش‌ها، پژوهش‌ها، و تعاریف روش آزمایشی در حوزه روانشناسی در پیوند زیر مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این پیوند همچنین شامل ویدیویی به زبان انگلیسی است که به طور خلاصه این روش را معرفی کرده است.

چیستی روش آزمایشی (وبگاه)

The Experimental Method

چیستی روش آزمایشی، معایب، مزایا، و انواع آن در این پیوند توضیح داده شده است. رویکرد این وبگاه بیشتر تحت تأثیر حوزه روانشناسی است.

پژوهش پیمایشی (وبگاه)

The Harvard University Program on Survey Research

«برنامه دانشگاه هاروارد درباره پژوهش پیمایشی» یک برنامه علمی میان‌رشته‌ای است که توسط مؤسسه علوم اجتماعی کمی به منظور تشویق و تسهیل پژوهش پیمایشی طراحی شده است. در این پیوند منابع و مواد ارزشمندی برای راهنمایی اجرای یک پژوهش در دسترس قرار گرفته است.

اجرای پیمایش (وبگاه)

Conducting Surveys

پیمایش چیست؟ چرا باید پیمایش انجام داد؟ چه زمانی باید به انجام پیمایش اقدام کرد؟ و مطالب آموزشی دیگری از این دست در این پیوند قرار گرفته است. هدف دانشگاه کانزاس از ارائه این مطالب، آموزش دانشجویان برای انجام پیمایش‌های خود بوده است.

چگونگی تحلیل روایتی (وبگاه)

Narrative Analysis

در این پیوند به چگونگی تحلیل روایتی پرداخته شده است. این مطالب توسط دانشگاه هاروارد ارائه و منتشر شده است.

پژوهش روایتی چیست؟ (وبگاه)

What is Narrative Research

پژوهش روایتی چیست؟ پرسشی است که در پیوند زیر به آن پاسخ داده شده است.

پژوهش روایتی در علوم تربیتی (وبگاه)

Beyond the Story Itself: Narrative Inquiry and Autoethnography in Intercultural Research in Higher Education

در این پیوند پژوهش روایتی در بافت علوم تربیتی پرداخته شده است. شیلا تراهار جوانب گوناگون پژوهش روایتی را در این پیوند توضیح داده است.

انواع روش‌های کیفی (وبگاه)

Types of Qualitative Observational Research

در این پیوند، انواع روش‌های کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، و گراندد تئوری توضیح داده شده است. این راهنما توسط دانشگاه کلورادو تهیه و منتشر شده است.

نحوه نگارش گزارش موردکاوی (وبگاه)

Writing a Case Study Report in Engineering

نحوه نگارش گزارش موردکاوی در این پیوند تشریح شده است. این پیوند شامل چیستی، چگونگی، و جوانب دیگر موردکای نیز می‌شود.

انواع روش‌های کیفی (وبگاه)

Types of Qualitative Observational Research

در این پیوند، انواع روش‌های کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، و گراندد تئوری توضیح داده شده است. این راهنما توسط دانشگاه کلورادو تهیه و منتشر شده است.

راهنمایی پژوهشگران حوزه گراندد تئوری (پایگاه اطلاعاتی)

Grounded Theory Online

«مؤسسه گراندد آنلاین» قصد کمک و راهنمایی پژوهشگران حوزه گراندد تئوری ـ به‌ویژه آنها که تازه‌کار هستند ـ را دارد. این پیوند در واقع یک پایگاه اطلاعاتی است که می‌توان مطالب و منابع گوناگونی راجع به گراندد تئوری در آن بازیابی کرد.

توضیح گراندد تئوری (وبگاه)

Grounded Theory Institute

مؤسسه گراندد تئوری یک نهاد غیرانتفاعی است که مسائل گوناگون مربوط به این حوزه را پایش و اطلاع‌رسانی می‌کند. در این پیوند، همچنین، می‌توان درباره چیستی گراندد تئوری مطالبی دریافت کرد.

مطالب و نمونه‌هایی راجع به گراندد تئوری (وبگاه)

Grounded Theory

این پیوند، که توسط وبگاه دانشگاه منچستر تدارک دیده شده، شامل مطالبی راجع به گراندد تئوری است. همچنین، یک ویدیوی آموزشی در این صفحه وجود دارد. به علاوه، نمونه‌هایی از گراندد تئوری و منابعی پیرامون این روش در این صفحه معرفی شده‌اند.

انواع روش‌های کیفی (وبگاه)

Types of Qualitative Observational Research

در این پیوند، انواع روش‌های کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، و گراندد تئوری توضیح داده شده است. این راهنما توسط دانشگاه کلورادو تهیه و منتشر شده است.

پژوهش پدیدارشناسی (مقاله)

Giorgi, Amedeo. "The theory, practice, and evaluation of the phenomenological method as a qualitative research procedure." Journal of phenomenological psychology 28, no. 2 (1997): 235-260

این مقاله پژوهش پدیدارشناسی را به عنوان یکی از مهمترین روش‌ها در رویکرد کیفی توضیح داده است. معیارهای روش پژوهش پدیدارشناسی، بکارگیری این روش در دنیای واقع، و ارزیابی چنین روشی از مهمترین مسائل مطرح در این مقاله است.

توضیح گراندد تئوری (مقاله)

تردید درگراندد تئوری

در این پیوند لارس سلدن به توضیح گراندد تئوری، با رویکردی نقادانه، پرداخته است. این مقاله توسط یزدان منصوران ترجمه شده است.

خاستگاه تاريخي و توصیف رویکرد ترکیبی (مقاله)

محمدپور، احمد، رسول صادقی، و مهدی رضایی. «روش‌هاي تحقيق تركيبي به عنوان سومين جنبش روش‌شناختي: مباني نظري و اصول عملي». جامعه‌شناسی کاربردی 21، شماره 2 (1389): 77 ـ 100 (تمام‌متن)

اين مقاله ابتدا به خاستگاه تاريخي و برخي تعاريف رویکرد ترکیبی اشاره مي‌کند، سپس ضمن ارايه انواع طرح‌هاي ترکيبي استقرايي و قياسي، طرح‌هاي شش گانه ترکيبي شامل طرح‌هاي ترکيبي همزمان‎ سه‌سویه‌سازی، همزمان‎ لانه کرده، همزمان تغييرپذير، متوالي‎ تبييني، متوالي‎ اکتشافي و متوالي‎ تغييرپذير معرفي شده و شيوه اجراي آنها نيز مورد بررسي قرار گرفته است. در ادامه مقاله، برخي ابعاد يک پژوهش ترکيبي، شامل اهداف، سوال‌ها و فرضيه‌ها، جايگاه نظريه، روش‌هاي نمونه‌گيري ترکيبي، روش‌هاي ترکيبي گردآوري و تحليل داده، مراحل اجرا و نگارش گزارش پژوهش ترکيبي، و در نهايت اعتبار گزارش‌هاي پژوهش با روش‌هاي ترکيبي و شيوه‌هاي نه‌گانه اعتبارسنجي آن مطرح و بررسي شده‌اند. در پايان مقاله، خلاصه‌اي از يک تحقيق ترکيبي انجام شده عنوان شده است.

انواع روش‌های گوناگون رویکرد کیفی و مدل‌های آنها (مقاله)

لیچ، نانسی ال.، و آنتونی ای. آنوگ‌بوزی. «گونه‌شناسی طرح‌های پژوهش به روش‌های ترکیبی (کمی و کیفی)». ترجمه زینب مظفری. مدیریت فردا 6، شماره 19 (1387): 87 ـ 96 (تمام‌متن)

این مقاله ترجمه‌ای به فارسی از مقاله «A typology of mixed methods research designs» است که در نشریه Quality & Quantity از انتشارات اشپرینگر منتشر شده است. این مقاله تجربه پدیدآوران طی چندین سال خواندن و نوشتن در حوزه رویکرد ترکیبی است. انواع روش‌های گوناگون رویکرد ترکیبی و مدل‌های آنها در این مقاله تشریح شده است.

معرفی و تعریف روش‌های پژوهش ترکیبی (مقاله)

تخشید، محمدرضا، و مهدی متین جاوید. «روش‌های تحقیق ترکیبی در علوم سیاسی». فصلنامه سیاست 40، شماره 2 (1389) (تمام‌متن)

این نوشتار بر آن است تا ضمن معرفی و تعریف روش‌های پژوهش ترکیبی، الگوها و مدل‌های گوناگون ترکیب روش‌های کمی و کیفی را ارائه کرده، سپس نقاط قوت و ضعف این روش‌ها را بررسی نماید و سرانجام به کاربرد و بررسی چشم‌انداز آینده این روش‌ها در علوم سیاسی پرداخته است.

بنیان‌های پژوهش و رویکرد ترکیبی (مقاله)

شریفیان، فریدون. «چيستي، خاستگاهها و مباني نظري پژوهش تركيبي». پژوهش‌های تربیتی و روان‌شناختی 4، شماره 1 (1389): 81 ـ 108 (تمام‌متن)

در این مقاله بنیان‌های پژوهش و رویکرد ترکیبی مورد بحث قرار گرفته؛ این‌که چه عواملی باعث پدیدار شدن چنین رویکرد پژوهشی در عرصه علم شد، و بنیان‌های فلسفی آن متعلق به کجاست. همچنین، انواع روش‌های گوناگون در رویکرد ترکیبی در این مقاله مورد بحث قرار گرفته است.

انواع طرح‌هاي ترکيبي استقرايي و قياسي (مقاله)

محمدپور، احمد، رسول صادقی، و مهدی رضایی. «روش‌هاي تحقيق تركيبي به عنوان سومين جنبش روش‌شناختي: مباني نظري و اصول عملي». جامعه‌شناسی کاربردی 21، شماره 2 (1389): 77 ـ 100 (تمام‌متن)

اين مقاله ابتدا به خاستگاه تاريخي و برخي تعاريف رویکرد ترکیبی اشاره مي‌کند، سپس ضمن ارايه انواع طرح‌هاي ترکيبي استقرايي و قياسي، طرح‌هاي شش گانه ترکيبي شامل طرح‌هاي ترکيبي همزمان‎ سه‌سویه‌سازی، همزمان‎ لانه کرده، همزمان تغييرپذير، متوالي‎ تبييني، متوالي‎ اکتشافي و متوالي‎ تغييرپذير معرفي شده و شيوه اجراي آنها نيز مورد بررسي قرار گرفته است. در ادامه مقاله، برخي ابعاد يک پژوهش ترکيبي، شامل اهداف، سوال‌ها و فرضيه‌ها، جايگاه نظريه، روش‌هاي نمونه‌گيري ترکيبي، روش‌هاي ترکيبي گردآوري و تحليل داده، مراحل اجرا و نگارش گزارش پژوهش ترکيبي، و در نهايت اعتبار گزارش‌هاي پژوهش با روش‌هاي ترکيبي و شيوه‌هاي نه‌گانه اعتبارسنجي آن مطرح و بررسي شده‌اند. در پايان مقاله، خلاصه‌اي از يک تحقيق ترکيبي انجام شده عنوان شده است.

فلسفه علم و مکاتب فلسفی (کتاب)

اکاشا، سمیر . فلسفه علم. ترجمۀ هومن پناهنده. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر، 1387.

کسانی که به درک مبانی فلسفی رویکردهای پژوهشی علاقه مند هستند می‌توانند با مراجعه به کتاب‌هایی که در حوزه فلسفه علم به فارسی ترجمه شده خوشه‌چینی کنند. معمولا فلسفه، حوزه‌ای پیچیده و بغرنج برای اهل علم محسوب می‌شود اما کتاب‌های ساده‌ای که در این زمینه نوشته شده می‌تواند مبانی خوبی را برای دانشوران فراهم سازد. یکی از کتاب‌هایی که در زمینۀ فلسفۀ علم به رشتۀ نگارش درآمده «فلسفۀ علم» نوشتۀ سمیر اکاشا است.

مکاتب فلسفی علمی (کتاب)

چالمرز، آلن. چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم‌شناسی فلسفی. ترجمۀ سعید زیباکلام. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)‏، 1390.

کتاب مهم دیگر در این حوزه، «چیستی علم: درآمدی بر مکاتب علم‌شناسی فلسفی» نوشته آلن چالمرز ترجمه سعید زیباکلام و نشر سمت است. در اولین جمله پیشگفتار چاپ نخست، چالمرز می نویسد: «هدف از تالیف این کتاب طرح ساده ، روشن و ابتدایی نظرگاه‌های نوین درباره ماهیت علم است».

فلسفه علم و پارادایم‌های علمی (کتاب)

کوهن، تامس. ساختار انقلاب‌های علمی. ترجمۀ سعید زیباکلام. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)‏، 1391.

کتاب ساختار انقلاب‌های علمی را نمی‌توان نخواند. مهرنامه درباره آن اینگونه مینویسد:

«کتاب ساختار انقلاب‌هاي علمي نقطه عطفي در تاريخ و فلسفه علم است. شاهکار تامس کوون  که در سال ۱۹۶۲ منتشر شده تحليلي است از تاريخ علم. اين کتاب به دنبال خود موجي از واکنش‌ها و بحث‌ها را در جوامع آکادميک و فراتر از آنها ايجاد کرد. کوون در اين کتاب ديدگاه رايج درباره پيشرفت «علم هنجارين» را مورد سئوال قرار داد. تا آن زمان، پيشرفت علمي فرآيندي ناشي از انباشت مداوم مجموعه‌اي از داده‌ها و تئوري‌ها دانسته مي‌شد. اما در برابر اين ديد رايج، کوون مدلي اپيزوديک را پيشنهاد کرد که در آن تداوم تاريخ علم منقطع است و ما شاهد توالي مداوم تثبيت علم هنجارين و انقلاب‌هاي علمي هستيم. اتفاقي که طي انقلاب‌هاي علمي مي‌افتد اين است که وجود نمونه‌هاي متعارض و نابهنجار در نهايت منجر به ايجاد پارادايم جديدي مي‌شوند که قواعد بازي و نقشه تحقيقات جديد را تغيير مي‌دهد و از داده‌هاي قديمي سئوالات تازه مي‌پرسد.»

خلاصه‌ای گویا از این کتاب را نیز می‌توانید در وبلاگ حجت غلام‌زاده بخوانید.

پژوهش کیفی و نمونه‌گیری در رویکرد کیفی (کتاب)

ببی، ارل. روش هاي تحقيق در علوم اجتماعي. ترجمۀ رضا فاضل. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)‏، 1381.

بخشی از کتاب «ارل ببی» که به فارسی هم ترجمه شده است به پژوهش کیفی و نمونه‌گیری اختصاص دارد.

رویکردهای نظری و مبانی فلسفی روش‌شناسی پژوهش (کتاب)

Gray, David E. Doing research in the real world. Sage, 2013 - Google Books Link

از انتشارات سیج، یکی از مهمترین ناشران در حوزه روش پژوهش، کتابی است با عنوان «پژوهش در جهان واقعی»، که مسائل مربوط به روش پژوهش را به زبانی ساده و قابل درک برای دانشجویان و پژوهشگران تازه‌کار توضیح داده است. فصل دوم این منبع، مطالب ارزشمندی پیرامون رویکردهای نظری و مبانی فلسفی روش‌شناسی پژوهش انتقال می‌دهد.

مبانی فلسفی و رویکردهای نظری روش‌شناسی (کتاب)

Jonker, Jan, and Bartjan Pennink. The essence of research methodology: A concise guide for master and PhD students in management science. Springer Science & Business Media, 2010 - Google Books Link

اگر به دنبال کتابی ساده، کم‌حجم، و خلاصه از مباحث روش‌شناسی، به‌ویژه مبانی فلسفی و رویکردهای نظری آن، می‌گردید، این کتاب می‌تواند به نیاز شما پاسخ دهد. فصل اول و دوم این کتاب، یعنی «مروری بر پژوهش» و «ماهیت روش‌شناسی» شامل مطالبی راجع به بنیان‌های نظری روش پژوهش می‌شود. مدل‌های مفهومی، پژوهش کمی، و پژوهش کیفی فصل‌های دیگر این کتاب را تشکیل می‌دهند.

انواع گوناگون روش پژوهش آزمایشی (کتاب)

کریستنسن، لری. روش‌شناسی آزمایشی. ترجمه علی دلاور. تهران: رشد، 1387

از منابع ترجمه شده درباره روش پژوهش آزمایشی به زبان فارسی است. این کتاب انواع گوناگون روش پژوهش آزمایشی را معرفی و توضیح داده است.

روش‌های پژوهش در روان‌شناسی و علوم تربیتی، و روش آزمایشی (کتاب)

دلاور، علی. احتمالات و آمار کاربردی در روا‌ن‌شناسی و علوم تربیتی (با تجدیدنظر و اضافات). تهران: رشد، 1393

با این‌که این کتاب در حوزه روان‌شناسی و علوم تربیتی به رشته نگارش درآمده، اما برای پژوهشگرانی که در پژوهش خود به تحلیل کمی نیازمندند کاربردی خواهد بود. این کتاب از مجموعه منابعی است که در رویکرد کمی به زبان فارسی نگاشته شده است. علی دلاو، پدیدآور این اثر، سال‌هاست که در زمینه روش پژوهش ـ به‌ویژه در رویکرد کمی ـ و آموزش این حوزه می‌نویسد. با توجه به آن‌که پدیدآور استاد حوزه روان‌شناسی و علوم تربیتی در دانشگاه علامه است، مثال‌های این کتاب عمدتاً بر موضوع‌هایی از این دست متمرکز شده است. انواع روش‌های کمی، از جمله آزمایش و پیمایش، در این کتاب تشریح شده‌اند.

روش‌های پژوهشی در علوم رفتاری و روش آزمایشی (کتاب)

سرمد، زهره، علی دلاور، و الهه حجازی. روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: آگه، 1393

روش‌های پژوهشی که در علوم رفتاری رایج هستند و بیشتر از آنها استفاده می‌شود در این اثر معرفی شده‌اند. روش آزمایشی به عنوان یکی از این روش‌ها در این کتاب تشریح شده است. تعریف و مفهوم این روش در پژوهش علمی، انواع و چگونگی اجرای آن در این کتاب معرفی شده است.

روش آزمایشی، روش شبه آزمایشی، روش همبستگی، و روش پیمایشی (کتاب)

Christensen, Larry B. Experimental Methodology. Pearson, 2007. (Google Books)

«روش‌شناسی آزمایشی» از منابع هسته در زمینه رویکرد کمی است. فصل‌های این کتاب به‌گونه‌ای سازماندهی شده‌اند که هر بخش روی گام خاصی در فرایند پژوهش تأکید کرده است. علاوه بر روش آزمایشی، مطالب کتاب به روش‌های دیگر رویکرد کمی، مانند روش شبه آزمایشی، روش همبستگی، و روش پیمایشی نیز پرداخته‌اند.

روش پژوهش آزمایشی (کتاب)

Shadish, William R., Thomas D. Cook, and Donald Thomas Campbell.Experimental and quasi-experimental designs for generalized causal inference. Wadsworth Cengage learning, 2002. Full Text

از آثار جامع در زمینه روش پژوهش آزمایشی، اثری است که توسط شادیش، کوک، و کمپبل به رشته نگارش درآمده است. تا کنون ویرایش‌های گوناگونی از این اثر منتشر شده و هنوز هم یکی از آثار پراستناد در حوزه روش پژوهش آزمایشی و شبه آزمایشی به شمار می‌آید.

روش آزمایشی و شبه آزمایشی (کتاب)

Campbell, Donald Thomas, Julian C. Stanley, and Nathaniel Lees Gage.Experimental and quasi-experimental designs for research. No. 04; Q175, C3. Boston: Houghton Mifflin, 1963. Full Tex

یکی از آثار قدیمی در زمینه روش آزمایشی و شبه آزمایشی اثری از کمپبل و همکارانش است. این اثر یکی منبع کلاسیک در حوزه روش پژوهش، و به‌ویژه روش پژوهش کمی، به شمار می‌آید و هنوز هم برای پژوهشگران کاربردی است. با این حال، مطالعه آن قدری برای پژوهشگران تازه‌کار سنگین است.

روش آزمایشی و گام‌های طراحی و اجرای آن (کتاب)

Lodico, Marguerite G., Dean T. Spaulding, and Katherine H. Voegtle.Methods in educational research: From theory to practice. Vol. 28. John Wiley & Sons, 2010. Google Books

فصل نهم این منبع بر روی روش پژوهش آزمایشی تمرکز کرده است. کلیات این فصل به فهم بیشتر روش آزمایشی و گام‌های طراحی و اجرای پژوهشی که از طریق روش آزمایشی انجام خواهد شد پرداخته است.

اس.پی.اس.اس. (SPSS) (کتاب)

Muijs, Daniel. Doing quantitative research in education with SPSS. Sage, 2010. Google Books

اگرچه تمرکز این منبع بر اس.پی.اس.اس. به عنوان یکی از نرم‌افزارهای تحلیل کمی است، اما یک راهنمای آموزشی در زمینه یادگیری روش‌های کمی نیز به شمار می‌آید. فصل دوم این کتاب به توضیح روش‌های آزمایشی و شبه آزمایشی، به عنوان روش‌های مطرح در رویکرد کمی، پرداخته است. خواننده پس از مطالعه این فصل، یاد خواهد گرفت که چگونه یک پژوهش آزمایشی طراحی کند.

توضیح روش آزمایشی به عنوان یکی از روش‌های مطرح در رویکرد کمی (کتاب)

Goodwin, William Lawrence, and Laura D. Goodwin. Understanding quantitative and qualitative research in early childhood education. Vol. 59. Teachers College Press, 1996. Google Books

بخشی از این کتاب (از صفحه 46 تا 62) به توضیح روش آزمایشی به عنوان یکی از روش‌های مطرح در رویکرد کمی پرداخته است. تعریف این روش، بافت‌هایی که در آنها از روش آزمایشی بیشتر استفاده می‌شود، مزایا و معایب این روش، و مطالبی از این دست در این بخش تشریح شده است.

انواع گوناگون روش پژوهش آزمایشی (کتاب)

Balnaves, Mark, and Peter Caputi. Introduction to quantitative research methods: An investigative approach. Sage, 2001. Google Books

فصل چهارم منبع زیر به بحث پیرامون روش‌های مطرح در رویکرد کمی پرداخته است. انواع گوناگون روش پژوهش آزمایشی مهمترین موضوعی است که در این بخش مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این کتاب، به‌ویژه، برای دانشجویان می‌تواند مفید واقع شوند.

روش آزمایشی (کتاب)

Babbie, Earl. The practice of social research. Cengage Learning, 2015. Google Books

ارل ببی از پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی و یکی از اساتید به‌نام روش پژوهش در سطح بین‌المللی است. کتاب او یکی از منابع مهم در زمینه روش پژوهش است که یک راهنمای کامل آموزشی در این زمینه به‌شمار می‌آید. فصل هشتم این کتاب به توضیح روش آزمایشی به عنوان یکی از طرح‌های رویکرد کمی پرداخته است.

روش‌های گوناگون پیمایش (کتاب)

سو، والری ام. و لویز ای. ریتر. اجرای پیمایش‌های آنلاین. ترجمه اعظم پنابادی. تهران: یوسف، 1389

به روش‌های گوناگونی می‌توان یک پیمایش را اجرا کرد؛ شیوه نوینی که به لطف فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی، و به‌ویژه اینترنت و وب، امکان اجرای پیمایش را برای پژوهشگران فراهم کرده، شیوه توزیع برخط یا آنلاین است. این شیوه در این اثر به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.

پیمایش در علوم اجتماعی (کتاب)

علیخواه، فردین. سنجش مفاهیم در پیمایش‌های اجتماعی. تهران: جامعه‌شناسان، 1393

احتمالاً علوم اجتماعی حوزه‌ای است که بیشترین استفاده را از پیمایش، به عنوان یکی از روش‌های پژوهش کمی، می‌کند. در این اثر چگونگی استفاده از پیماش برای سنجش مفاهیم در پژوهش‌های اجتماعی توضیح داده شده است.

انواع گوناگون پیمایش (کتاب)

یارعلی، جواد و رضا جعفری هرندی. پژوهش پیمایشی (پیمایش تلفنی، تحت وب). ترجمه علی دلاور. تهران: به‌چاپ، 1391

پیماش دارای انواع گوناگونی است و به روش‌های متفاوتی می‌توان آن را اجرا کرد. در این اثر انواع شیوه‌های مدیریت پیمایش، از جمله تلفنی و برخط، معرفی و توضیح داده شده‌اند. این اثر می‌تواند مورد استفاده دانشجویانی قرار گیرد که پژوهش خود را به روش پیمایشی انجام خواهند داد.

چگونه یک پیمایش اجرا کنیم؟ (کتاب)

Fink, Arlene. How to conduct surveys: A step-by-step guide. Sage Publications, 2012. Google Books

چگونه یک پیمایش اجرا کنیم تا به پرسش‌های پژوهش خود پاسخ دهیم؟ این پرسش مهمترین امری است که در این اثر پیگیری شده است. کتاب با مقدمات مورد نیاز برای اجرای یک پیمایش آغاز می‌شود، انواع پرسش‌های پرسشنامه را معرفی می‌کند، روش‌های نمونه‌گیری را توضیح می‌دهد، چگونگی توزیع و مدیریت پیمایش را تشریح کرده، و در نهایت می‌گوید که داده حاصل از پیمایش چگونه باید تجزیه و تحلیل و ارائه شود.

طراحی و اجرای یک پیمایش پژوهشی (کتاب)

Blair, Johnny, Ronald F. Czaja, and Edward A. Blair. Designing surveys: A guide to decisions and procedures. Sage Publications, 2013. Google Books

این اثر یک راهنمای کامل برای طراحی و اجرای یک پیمایش پژوهشی است، یک راهنمای علمی «چگونه انجام دادن». کتاب گام‌هایی را برای انجام پیمایش معرفی می‌کند که مدیریت و فرایند اجرای یک پژوهش را آسان‌تر می‌کند. طراحی پیمایش، اجرای پیمایش، اخلاق در پیمایش، و موضوع‌هایی از این قبیل محتوای کتاب را تشکیل می‌دهند.

روش‌شناسی پیمایشی (کتاب)

Christensen, Larry B. Experimental Methodology. Pearson, 2007. Google Books

«روش‌شناسی پیمایشی» از منابع هسته در زمینه رویکرد کمی است. فصل‌های این کتاب به‌گونه‌ای سازماندهی شده‌اند که هر بخش روی گام خاصی در فرایند پژوهش تأکید کرده است. علاوه بر روش پیمایشی، مطالب کتاب به روش‌های دیگر رویکرد کمی، مانند روش شبه آزمایشی، روش همبستگی، و غیره نیز پرداخته‌اند.

طرح پیمایشی (کتاب)

Balnaves, Mark, and Peter Caputi. Introduction to quantitative research methods: An investigative approach. Sage, 2001. Google Books

فصل چهارم منبع زیر به بحث پیرامون روش‌های مطرح در رویکرد کمی پرداخته است. طرح پیمایشی یکی از مهمترین محورهای مورد بحث در این فصل است. پیمایش چیست، متغیر چیست، پرسشنامه و طراحی آن، روایی و پایایی در پژوهش پیمایشی از موضوع‌های مورد بحث در این بخش است.

تشریح رایج‌ترین روش رویکرد کمی، یعنی روش پیمایشی (کتاب)

Goodwin, William Lawrence, and Laura D. Goodwin. Understanding quantitative and qualitative research in early childhood education. Vol. 59. Teachers College Press, 1996. Google Books

فصل سوم این کتاب با رایج‌ترین روش رویکرد کمی، یعنی روش پیمایشی، آغاز شده است. جوانب گوناگون پیمایش در ابتدای این فصل تشریح شده است، و مطالب ارزشمندی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد.

توضیح روش پیمایشی به عنوان یکی از طرح‌های رویکرد کمی (کتاب)

Babbie, Earl. The practice of social research. Cengage Learning, 2015. Google Books

ارل ببی از پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی و یکی از اساتید به‌نام روش پژوهش در سطح بین‌المللی است. کتاب او یکی از منابع مهم در زمینه روش پژوهش است که یک راهنمای کامل آموزشی در این زمینه به‌شمار می‌آید. فصل نهم این کتاب به توضیح روش پیمایشی به عنوان یکی از طرح‌های رویکرد کمی پرداخته است.

رویکرد تفسیری و انتقادی در روش‌شناسی پژوهش (کتاب)

Willis, Jerry W., Muktha Jost, and Rema Nilakanta. Foundations of qualitative research: Interpretive and critical approaches. Sage, 2007. Google Books

تمرکز اصلی این اثر بر رویکرد تفسیری و انتقادی در روش‌شناسی پژوهش است. تفسیرگرایی که اساس رویکرد کیفی است، در این اثر تشریح شده است. بر این اساس، انواع روش‌هایی که در رویکرد کیفی نیز مطرح هستند در فصل‌های گوناگون این کتاب توضیح داده شده‌اند.

تحلیل روایتی (کتاب)

Marshall, Catherine, and Gretchen B. Rossman. Designing qualitative research. Sage publications, 2014. Google Books

فصل دوم این کتاب بر ژانرها (یا همان روش‌های) مطرح در رویکرد کیفی تمرکز کرده و این ژانرها را به زبان ساده تشریح کرده است. با آنکه دسته‌بندی این ژانرها متفاوت از دسته‌بندی‌های مرسوم دیگر است، اما جامعیت آن به‌گونه‌ای است که اغلب روش‌های کیفی، از قبیل تحلیل روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، گراندد تئوری، و قوم‌نگاری را پوشش می‌دهد. کاترین مارشال از دانشگاه کارولینای شمالی و گرچن راسمن از دانشگاه ماساچوست این اثر را به رشته نگارش درآورده‌اند.

آشنایی با روش‌های گوناگون رویکرد کیفی (دستنامه)

Denzin, Norman K., and Yvonna S. Lincoln. The SAGE handbook of qualitative research. Sage, 2011. Google Books

از جامع‌ترین منابع برای آشنایی با روش‌های گوناگون رویکرد کیفی، «دستنامه سیج درباره پژوهش کیفی» است. همین جامع بودن باعث افزایش حجم این کتاب شده، که در 43 فصل گوناگون سازماندهی شده است. هرکدام از روش‌های کیفی به طور مفصل در جای‌جای کتاب مورد بحث قرار گرفته‌اند.

پژوهش روایتی (کتاب)

Merriam, Sharan B. Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons, 2014. Google Books

فصل دوم این کتاب به بحث پیرامون انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی، مانند پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، گراندد تئوری پرداخته، و در فصل چهارم نیز موردکاوی را معرفی کرده است. این کتاب توسط انتشارات جان وایلی اند سانز منتشر شده است.

انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، گراندد تئوری، و موردکاوی (کتاب)

Creswell, John W. Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications, 2014. Google Books

جان کرسول، استاد دانشگاه نبراسکا در ایالات متحده، از اساتید مسلم حوزه روش‌شناسی ـ به‌ویژه در علوم اجتماعی ـ است. کتاب او با عنوان «طراحی پژوهش: رویکردهای کمی، کیفی، و ترکیبی» یکی از جامع‌ترین و ارزشمندترین منابع درباره روش‌شناسی پژوهش است. کرسول در فصل نهم این کتاب به توضیح انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، گراندد تئوری، و موردکاوی پرداخته است.

مبانی نظری و روش‌شناسی پدیدارشناسی (کتاب)

Smith, J. A., P. Flowers, and M. Larkin. Interpretative Phenomenological Analysis: Theory, Method and Research. London: Sage, 2009

پدیدارشناسی به عنوان یکی از حوزه‌های روبه گسترش در رویکرد کیفی است، که پدیدآوران در این اثر به آن پرداخته‌اند. مبانی نظری و روش‌شناسی پدیدارشناسی مهمترین موضوع این کتاب است. کتاب در سه بخش سازماندهی شده که به لحاظ آشنایی با پدیدارشناسی فصل اول آن ارزش بیشتری دارد.

پدیدارشناسی (کتاب)

Charmaz, Kathy, and Linda M. McMullen. Five ways of doing qualitative analysis: Phenomenological psychology, grounded theory, discourse analysis, narrative research, and intuitive inquiry. Guilford Press, 2011. Google Books

چارمز و مک‌مولن، از اساتید به‌نام پژوهش کیفی، در کتاب زیر به معرفی پنج روش پژوهش مهم در رویکرد کیفی، از جمله پدیدارشناسی، گراندد تئوری، تحلیل گفتمان، پژوهش روایتی، و کاوش حسی پرداخته‌اند.

برنامه‌ریزی و طراحی پژوهش کیفی (کتاب)

بلیکی، نورمن.  طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر نی، 1393.

طراحی پژوهش‌های اجتماعی اثری روشن و دقیق درباره مرحله برنامه‌ریزی و طراحی پژوهش است. کتاب‌های موجودِ روش‌های تحقیق اجتماعی در ایران ــ اعم از ترجمه یا تألیف ــ همگی کتاب‌های عمومی روش تحقیق به‌شمار می‌آیند و بیشتر آن‌ها از حد مطالب مقدماتی جلوتر نمی‌روند. به همین دلیل است که جای خالی کتاب‌هایی که به تفصیل وارد بحث‌های تخصصی‌تری درباره محورهای اصلی روش تحقیق شوند به‌شدت احساس می‌شود. این کتاب مرور کاملی است به همه مسائلی که دانشجویان و پژوهشگران و اساتید علوم اجتماعی در طراحی پژوهش‌ها و رساله‌های خود با آن‌ها مواجه می‌شوند. تأکید روشنگرانه بر رابطه ارگانیک نظریه و پژوهش، و توجه متوازن به روش‌های کیفی و کمی، و بحث مفصلی درباره استراتژی‌های پژوهش ــ که مبحث جدیدی در کتاب‌های روش تحقیق در ایران به شمار می‌آید ــ از مزیت‌های بارز و کمیاب این کتاب در مقایسه با کتاب‌های دیگر است. طراحی پژوهش‌های اجتماعی خصوصاً برای دانشجویانی که در مرحله تدوین رساله هستند و استادانی که به‌تازگی کار راهنمایی پایان‌نامه‌ها را آغاز می‌کنند، بسیار سودمند خواهد بود (برگرفته از وبگاه نشر نی). با آن‌که این کتاب در حوزه علوم اجتماعی به رشته نگارش درآمده، اما برای سایر رشته‌های علمی نیز کاربردی است. به‌ویژه بخش رویکرد کیفی این کتاب برای پژوهشگرانی که برای پاسخگویی به مسئله پژوهش ناگزیر از استفاده از این روش هستند، مناسب است.

معرفی مراحل مختلف فرایند پژوهش کیفی (کتاب)

فلیک، اووه.  درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی، 1392.

پژوهش کیفی جای خود را در بسیاری از رشته‌های علوم اجتماعی، روان‌شناسی، پرستاری و رشته‌هایی از این دست پیدا کرده است. شما چه محققی تازه‌کار باشید یا کارکشته، می‌توانید گستره‌ای متنوع از روش‌های خاصی را به‌کار گیرید که هر یک پیش‌فرض‌های متفاوتی دارند و در پی هدفی جداگانه‌اند. هر روشی در پژوهش کیفی بر درک خاصی از موضوع تحقیق خود مبتنی است. با این‌حال، نباید روش‌های کیفی را مستقل از فرایند تحقیق و موضوع مورد مطالعه دانست. این روش‌ها به‌وضوح در چارچوب فرایند تحقیق جای گرفته‌اند و تنها با استفاده از دیدگاهی که مراحل و فرایندهای تحقیق را مبنا قرار می‌دهد، می‌توان بهترین درک و توصیف را از آن‌ها به عمل آورد. از این‌رو، هدف اصلی این کتاب عبارت است از معرفی مراحل مختلف فرایند پژوهش کیفی. مهم‌ترین روش‌های گردآوری و تفسیر داده‌ها، و همچنین قواعد ارزیابی و ارائه یافته‌ها در چارچوب مراحل مختلف اجرای پژوهش مطرح شده‌اند. این عمل نمایی کلی از حوزه پژوهش کیفی، بدیل‌هایی عینی از روش‌شناسی و مدعیات، کاربرد، و محدودیت‌های آن در اختیار شما قرار می‌دهد. این امر به شما امکان خواهد داد تا مناسب‌ترین استراتژی روش‌شناختی را با توجه به سؤالات و مسائل تحقیق خود انتخاب کنید (برگرفته از وبگاه نشر نی).

راهبردهای (یا روش‌های) رویکرد کیفی (کتاب)

حریری، نجلا. اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: آگاه، 1385

در این اثر، که در حوزه علم اطلاعات و دانش‌شناسی نوشته شده، مؤلف به جوانب گوناگون رویکرد کیفی پرداخته است. در فصل سوم این اثر، راهبردهای (یا روش‌های) رویکرد کیفی، از قبیل موردکاوی، قوم‌نگاری، پدیدارشناسی، گراندد تئوری، اقدام‌پژوهی، پژوهش تاریخی، و غیره توضیح داده شده‌اند.

جوانب گوناگون رویکرد کیفی (کتاب)

Silverman, David, ed. Qualitative research. Sage, 2010. Google Books

پدیدآور این اثر، دیوید سیلورمن، از اساتید و صاحب‌نظران پژوهش کیفی است. در این اثر، او جوانب گوناگون رویکرد کیفی، از روش‌های کیفی گرفته تا روایی و پایایی در رویکرد کیفی را مورد بحث قرار داده است. این کتاب به زبانی ساده نوشته شده که برای دانشجویان یک منبع آموزشی جامع به شمار می‌آید. در این اثر، می‌توان درباره روش‌های گوناگون مطرح در رویکرد کیفی اطلاعاتی کسب کرد.

انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی (کتاب)

Willis, Jerry W., Muktha Jost, and Rema Nilakanta. Foundations of qualitative research: Interpretive and critical approaches. Sage, 2007. Google Books

تمرکز اصلی این اثر بر رویکرد تفسیری و انتقادی در روش‌شناسی پژوهش است. تفسیرگرایی که اساس رویکرد کیفی است، در این اثر تشریح شده است. بر این اساس، انواع روش‌هایی که در رویکرد کیفی نیز مطرح هستند در فصل‌های گوناگون این کتاب توضیح داده شده‌اند.

ژانرها (یا همان روش‌های) مطرح در رویکرد کیفی (کتاب)

Marshall, Catherine, and Gretchen B. Rossman. Designing qualitative research. Sage publications, 2014. Google Books

فصل دوم این کتاب بر ژانرها (یا همان روش‌های) مطرح در رویکرد کیفی تمرکز کرده و این ژانرها را به زبان ساده تشریح کرده است. با آنکه دسته‌بندی این ژانرها متفاوت از دسته‌بندی‌های مرسوم دیگر است، اما جامعیت آن به‌گونه‌ای است که اغلب روش‌های کیفی، از قبیل تحلیل روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، گراندد تئوری، و قوم‌نگاری را پوشش می‌دهد. کاترین مارشال از دانشگاه کارولینای شمالی و گرچن راسمن از دانشگاه ماساچوست این اثر را به رشته نگارش درآورده‌اند.

طراحی و اجرای گراندد تئوری در بافت‌های گوناگون (کتاب)

اشتراوس، انسلم ال. و جولیت کوربین. مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نشر نی، 1394

كتاب مبانى پژوهش كيفى روش‌‏هايى ارائه مى‏‌كند كه پژوهشگران را قادر مى‌‏سازند داده‏‌هاى خود را تحليل و تفسير كنند و نهايتاً به نظريه‏‌سازى بپردازند. اَنسِلم اشتراوس (استاد درگذشته دانشگاه سان فرانسيسكو و يكى از دو خالق نظريه زمينه‏‌اى) و جوليت كربين، راهنماى گام به گام پژوهش را ـ از مرحله‌ی شكل‏‌گيرى سؤال پژوهش تا رويكردهاى مختلف براى كدگذارى و تحليل، و درنهايت گزارش‏‌كردن نتايج آن ـ در اين كتاب عرضه مى‏‌كنند. كتاب به زبانى بسيار بى‏‌پيرايه نوشته شده، و سرشار از تعاريف و مثال‏‌هاى گوياست. آخرين فصل‏‌هاى آن با بحث از ملاک‌‏هاى ارزشيابى پژوهش و پاسخ به پرسش‌‏هاى رايج دانشجويان علاقه‏‌مند به پژوهش‏‌هاى كيفى پايان مى‌‏يابد. اين كتاب اثرى شاخص در موضوع روش‏‌هاى كيفى است. ترجمه‌ی حاضر از ويرايش دوم كتاب صورت گرفته كه به‏‌نحو اساسى بازنگرى شده است. (برگرفته از وبگاه نشر نی).

گراندد تئوری کیفی (کتاب)

Silverman, David, ed. Qualitative research. Sage, 2010. Google Books

پدیدآور این اثر، دیوید سیلورمن، از اساتید و صاحب‌نظران پژوهش کیفی است. در این اثر، او جوانب گوناگون رویکرد کیفی، از روش‌های کیفی گرفته تا روایی و پایایی در رویکرد کیفی را مورد بحث قرار داده است. این کتاب به زبانی ساده نوشته شده که برای دانشجویان یک منبع آموزشی جامع به شمار می‌آید. در این اثر، می‌توان درباره روش‌های گوناگون مطرح در رویکرد کیفی اطلاعاتی کسب کرد.

گراندد تئوری در عمل (کتاب)

Marshall, Catherine, and Gretchen B. Rossman. Designing qualitative research. Sage publications, 2014. Google Books

فصل دوم این کتاب بر ژانرها (یا همان روش‌های) مطرح در رویکرد کیفی تمرکز کرده و این ژانرها را به زبان ساده تشریح کرده است. با آنکه دسته‌بندی این ژانرها متفاوت از دسته‌بندی‌های مرسوم دیگر است، اما جامعیت آن به‌گونه‌ای است که اغلب روش‌های کیفی، از قبیل تحلیل روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، موردکاوی، گراندد تئوری، و قوم‌نگاری را پوشش می‌دهد. کاترین مارشال از دانشگاه کارولینای شمالی و گرچن راسمن از دانشگاه ماساچوست این اثر را به رشته نگارش درآورده‌اند.

گراندد تئوری به عنوان یک روش کیفی (کتاب)

Merriam, Sharan B. Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons, 2014. Google Books

فصل دوم این کتاب به بحث پیرامون انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی، مانند پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، گراندد تئوری پرداخته، و در فصل چهارم نیز موردکاوی را معرفی کرده است. این کتاب توسط انتشارات جان وایلی اند سانز منتشر شده است.

گراندد تئوری و کاربرد آن (کتاب)

Creswell, John W. Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications, 2014. Google Books

جان کرسول، استاد دانشگاه نبراسکا در ایالات متحده، از اساتید مسلم حوزه روش‌شناسی ـ به‌ویژه در علوم اجتماعی ـ است. کتاب او با عنوان «طراحی پژوهش: رویکردهای کمی، کیفی، و ترکیبی» یکی از جامع‌ترین و ارزشمندترین منابع درباره روش‌شناسی پژوهش است. کرسول در فصل نهم این کتاب به توضیح انواع روش‌های مطرح در رویکرد کیفی، یعنی پژوهش روایتی، پدیدارشناسی، قوم‌نگاری، گراندد تئوری، و موردکاوی پرداخته است.

علاوه بر منابعی که معرفی شدند، این آثار نیز به درک بهتر روش پژوهش گراندد تئوری کمک خواهند کرد:

Charmaz K (1990) ‘Discovering’ chronic illness: Using grounded theory Social Science and Medicine 30(11):1161-1172

Charmaz K (2006) Constructing Grounded Theory: A Practical Guide through Qualitative Analysis London Sage Publications

Dey I (1999) Grounding Grounded Theory Guidelines for Qualitative Inquiry, San Diego: Academic Press

Glaser BG Strauss AL (1967). The discovery of grounded theory: Strategies for qualitative research New York: Aldine de Gruyter

Glaser BG (1978) Theoretical sensitivity, California, The Sociology Press

Glaser BG (1992) Basics of grounded theory analysis Emergence vs. forcing California: Sociology Press

Melia, K M (1996) Rediscovering Glaser, Qualitative Health Research 6(3) 368-373

Strauss A Corbin J (1990) Basics of qualitative research Grounded theory procedures and techniques Newbury Park: Sage Publications

Strauss A Corbin J (1998) Basics of qualitative research techniques and procedures for developing grounded theory Second edition Thousand Oaks: Sage Publications

انواع طرح‌ها و روش‌های رویکرد ترکیبی به همراه نقاط قوت و ضعف آنها (کتاب)

Morse, Janice M., and Linda Niehaus. Mixed method design: Principles and procedures. Vol. 4. Left Coast Pr, 2009. Google Books

دو صاحب‌نظر در حوزه روش‌شناسی پژوهش، مورس و نیهاوس، یک راهنمای جامع در زمینه اصول و رویه پژوهش‌های ترکیبی نگاشته‌اند. در این اثر انواع طرح‌ها و روش‌های رویکرد ترکیبی به همراه نقاط قوت و ضعف آنها تشریح شده است. همچنین، تهدیدهایی که ممکن است در مورد روایی و اعتبار هرکدام از این روش‌ها مطرح شود، در این کتاب اشاره شده است.

رویکرد ترکیبی (کتاب)

Tashakkori, Abbas, and Charles Teddlie, eds. Sage handbook of mixed methods in social & behavioral research. Sage, 2010. Google Books

بدون شک، عباس تشکری و چارلز تدلی از تأثیرگذارترین افراد بر رویکرد ترکیبی و پیشرفت روش‌های پژوهش ترکیبی در سطح بین‌المللی هستند. حاصل پژوهش‌ها و تفکرهای چندین ساله این اساتید در اثری با عنوان «دستنامه سیج درباره روش‌های ترکیبی در پژوهش‌های اجتماعی و رفتاری» که توسط آنها ویراستاری شده خلاصه شده است. این کتاب پاسخگوی بسیاری از پرسش‌های پژوهشگران درباره روش‌های پژوهش ترکیبی است، از این‌که «پژوهش ترکیبی چیست؟» گرفته تا روش‌ها، طرح‌ها، و مدل‌های گوناگون مطرح در این رویکرد.

انواع روش‌ها و طرح‌های رویکرد ترکیبی (کتاب)

Hesse-Biber, Sharlene Nagy. Mixed methods research: Merging theory with practice. Guilford Press, 2010. Google Books

از محورهای مورد بحث در این اثر انواع روش‌ها و طرح‌های رویکرد ترکیبی است. انواع گوناگون ترکیب‌ها و طرح‌هایی که در نتیجه هرکدام از این ترکیب‌ها ایجاد و به‌کار بسته می‌شوند تشریح شده است. همچنین، پدیدآوران به تعریف رویکرد ترکیبی و تایخچه ظهور و ترویج آن در دنیای علم پرداخته‌اند. کاربرد رویکرد ترکیبی در حوزه‌های گوناگون نیز از دیگر مسائل مطرح در این اثر است.

روش پژوهش پیمایشی (پاورپوینت)

Surveying

در این اسلایدها روش پژوهش پیمایشی مورد بحث قرار گرفته است. جوانب گوناگون این روش پژوهش، به طور مفصل، در این ارائه مطرح شده است.

پژوهش روایتی (پاورپوینت)

Narrative inquiry

پاول رودز پژوهش روایتی را، به عنوان یکی از روش‌های رویکرد کیفی، در حوزه روان‌شناسی در قالب 28 اسلاید در پیوند زیر توضیح داده است.

مقایسه دو رویکرد کمی و کیفی در علوم تربیت ‌بدنی (پاورپوینت)

Quantitative and Qualitative Research

آلیس تاکنل در این ارائه به مقایسه دو رویکرد کمی و کیفی پرداخته است. تفاوت‌هایی که میان روش‌های مطرح در این رویکرد وجود دارد در این ارائه توضیح داده شده است. زمینه مورد بحث در این ارائه تربیت بدنی و علوم ورزشی است.

ارائه پنج روش اصلی پژوهش در رویکرد کیفی (پاورپوینت)

Five approaches to qualitative research

در این ارائه پنج روش اصلی پژوهش در رویکرد کیفی ـ بر اساس دسته‌بندی کرسول ـ توضیح داده شده است.

طراحی و اجرای پیمایش (راهنما)

Survey Research

دانشگاه ایالتی کلورادو یک راهنمای نسبتاً جامع درباره طراحی و اجرای پیمایش، به عنوان یکی از روش‌های انجام پژوهش، گردآوری و از طریق این پیوند ارائه کرده است. انواع پیمایش، طراحی پیمایش‌ها، و مسائلی از این قبیل در این راهنما وجود دارد.

طراحی پیمایش (راهنما)

Survey Design Tutorial

مجموعه‌ای کامل از مطالبی که برای طراحی یک پیمایش لازم هستند در این پیوند قابل بازیابی است. طراحی پرسش‌ها، جامعه پژوهش، نمونه‌گیری، نامه روکش، سانسور، و بیشتر مسائلی که در یک پیمایش می‌توان تصور کرد در این صفحه آمده است.

پیشنهاد منبع

 


نمونه‌ها بر اساس رشته

نمونه استفاده از پرسشنامه در پژوهش (پایان‌نامه)

Shiu, Li Ju. "Efl Learners’ Perceptions of Grammatical Difficulty in Relation to Second Language Proficiency, Performance, and Knowledge." PhD diss., University of Toronto, 2011

در رسالۀ زیر، که در حوزۀ زبان‌شناسی به انجام رسیده است، پژوهشگر برای گردآوری دادۀ پژوهش از روش‌ها و منابع گوناگونی استفاده کرده که پرسشنامه یکی از آنهاست. چگونگی گردآوری داده از طریق پرسشنامه در فصل سوم این اثر توضیح داده شده است. همچنین، در پیوست A رساله نمونۀ پرسشنامۀ مورد استفاده قرار داده شده است.

نمونه استفاده از روش آزمایش در پژوهش زبان‌شناسی (مقاله)

Zellers, Margaret, and Richard Ogden. “Exploring interactional features with prosodic patterns.” Language and Speech 57, no 3 (2014): 285-309. Full-Text

نمونه کاربرد روش آزمایش در حوزه آموزش و یادگیری (مقاله)

Kashani, Hajar, Rosnaini Binti Mahmud, and Seyed Ali Rezvani Kalajahi. "Comparing the Effect of Blogging as well as Pen-and-Paper on the Essay Writing Performance of Iranian Graduate Students." English Language Teaching 6, no. 10 (2013): 202. Full-Text

نمونه استفاده از روش‌ آزمایشی برای مطالعه بازیابی تصویر (مقاله)

Cheng, Zhiyong, Jialie Shen, and Haiyan Miao. "The effects of multiple query evidences on social image retrieval." Multimedia Systems (2015): 1-15

نمونه استفاده از پرسشنامه در پژوهش‌های پیمایشی (مقاله)

Zumitzavan, Vissanu, and Imsuwan, Tudsuda. “The impact of different styles of 'learning' and categorisations of 'organisational strategies' on 'organisational performance': A case of university industry in Thailand.” Transactions on Business & Economics 11, no 1 (2014): 359-368

نمونه توزیع الکترونیکی پرسشنامه در پیمایش (مقاله)

Conway, Aifric, and Margaret Walshe. "Management of non‐progressive dysarthria: practice patterns of speech and language therapists in the Republic of Ireland." International Journal of Language & Communication Disorders 50, no. 3 (2015): 374-388

نمونه کاربرد روش پژوهش آزمایشی در حوزه جی.آی.اس. (مقاله) کلانتری، رضا، اسداله خديوي، اسكندر فتحي آذر، و بيوك بهنام. «بررسي روش هاي مناسب آموزش دوزبانهنوآوري هاي آموزشي 39، (1390): 7

نمونه پژوهش قوم‌نگاری برای مطالعه بعد سیاسی هویت اسلامی (مقاله) سحابی‌نژاد، مهدی، و زهرا اميري. «تاثير مولفه هاي درسي پنهان بر بعد سياسي هويت اسلامي ـ ايرانيمطالعات قدرت نرم 2، شماره 7 (1391): 63 (تمام‌متن)

نمونه پژوهش موردکاوی برای مطالعه زبان انگلیسی در چشم‌انداز زبان‌شناسی هنگ کنگ  (پایان‌نامه)

Finzel, Anna Magdalena. "English in the linguistic landscape of Hong Kong: a case study of shop signs and linguistic competence." MA thesis, Universität Potsdam, 2012. Full-Text

نمونه پژوهش موردکاوی درباره آمادگی دانشجویان موسیقی برای اجرا (مقاله)

Rickert, Dale LL, Margaret S. Barrett, and Bronwen J. Ackermann. "Are music students fit to play? A case study of health awareness and injury attitudes amongst tertiary student cellists." International Journal of Music Education (2015): 0255761415582343

نمونه پژوهش موردکاوی برای مطالعه تجربه موسیقی‌دانان از آسیب‌های محیطی (مقاله)

Rickert, Dale LL, Margaret S. Barrett, and Bronwen J. Ackermann. "Injury and the Orchestral Environment: Part III. The Role of Psychosocial Factors in the Experience of Musicians Undertaking Rehabilitation." Medical problems of performing artists 29, no. 3 (2014): 125

نمونه پژوهش گراندد تئوری درباره کاربردها و کارکردهای موسیقی در جامعه مدرن غربی (پایان‌نامه)

Boele, Evert Bisschop. "Musicking in Groningen: Towards a Grounded Theory of the Uses and Functions of Music in a Modern Western Society." PhD diss., Göttingen, Georg-August Universität, Diss., 2013. Full-Text

نمونه پژوهش گراندد تئوری با رویکرد تفسیرگرایی اجتماعی درباره جامعه‌پذیری سیاسی دانشجویان دختر (مقاله) مهدوی، محمدصادق، و محمدرضا محمدجانی. «چالش‌های جامعه‌پذیری سیاسی دانشجویان دختر (ارائۀ یک نظریۀ زمینه‌ای)زن در توسعه و سیاست 13، شماره 1 (1394): 53 ـ 72 (تمام‌متن)

نمونه پژوهش آزمایشی در حوزه جی.آی.اس. (مقاله)

Britz, H. W., and P. Webb. "The effect of an intervention using GIS-generated geo-spatial data on the promotion of spatial cognition and spatial perspective taking in grade 11 learners." South African Geographical Journalahead-of-print (2014): 1-12

نمونه استفاده از روش آزمایش در مطالعات زیست‌شناسی (مقاله)

Adamowicz, Michael S., Dominique M. Stasulli, Emily M. Sobestanovich, and Todd W. Bille. "Evaluation of Methods to Improve the Extraction and Recovery of DNA from Cotton Swabs for Forensic Analysis." PloS one 9, no. 12 (2014): e116351 Full-Text

نمونه استفاده از روش آزمایش در مطالعات دامپزشکی (مقاله) دوستار، یوسف، رضا نقشینه، رضا طروقی، مهرداد هاشمی، و رضا رهبرقاضی جهانی. «مطالعه آزمايشي آپوپتوزيس القا شده توسط ويروس عامل بيماري بورس عفوني به روش تانلمجله تحقيقات دامپزشكي 60، شماره 4 (1384): 313 ـ 320 (تمام‌متن)

نمونه استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته در پژوهش‌های پیمایشی (مقاله)

Chang, Chiao-Chen. "Exploring mobile application customer loyalty: The moderating effect of use contexts." Telecommunications Policy 39, no. 8 (2015): 678-690

نمونه استفاده از پیمایش در پرستاری (مقاله)

Lima, Mauren Pimentel, Vânia Medianeira Flores Costa, Luis Felipe Dias Lopes, Laércio André Gassen Balsan, Andressa Schaurich dos Santos, and Gean Carlos Tomazzoni. "Levels of career commitment and career entrenchment of nurses from public and private hospitals." Revista latino-americana de enfermagem 23, no. 6 (2015): 1033-1040. Full-Text

نمونه کاربست پیمایش در پژوهش‌های همبستگی (مقاله) ناصری، مهدی، همايون فرهاديان، عنايت عباسی، و فرهاد خسروانی. «نقش شرکت‌های سهامی زراعی در بهبود شاخص‌های توانمندسازی کشاورزان عضو: مطالعه موردی جنوب استان خراسان جنوبیمجله فصلنامه روستا و توسعه 70، (1394): 39 ـ 63 (تمام‌متن)

نمونه استفاده از قوم‌نگاری و گردآوری داده به روش‌های گوناگون (پایان‌نامه)

Ånestrand, Grimstedt. "Milk consumption and growth of children in the Kilimanjaro region in rural Tanzania. An ethnographic research done through quantitative and qualitative methodes." MA Thesis, University of Gävle, Faculty of Health and Occupational Studies, Department of Occupational and Public Health Sciences, 2013 Full-Text

نمونه پژوهش قوم‌نگاری کانونی برای مطالعه تجربه زنان ولیچری (پایان‌نامه)

Gratton, Carolyn. "Exploring the Experiences of Women who are Wheelchair Bound in Attaining Contraceptives: A Focused Ethnographic Study." PhD diss., University of Alberta, 2013 Full-Text

نمونه پژوهش قوم‌نگاری برای مطالعه مشارکت بیماران در تصمیم‌سازی‌های مراقبتی (پایان‌نامه)

Bélanger, Emmanuelle. "Patient participation in palliative care decisions: an ethnographic discourse analysis." PhD Diss., University of McGill, 2014 Full-Text

نمونه پژوهش موردکاوی در مطالعات پل‌سازی (پایان‌نامه)

Bjurström, Henrik, and Johan Lasell. "Capacity assessment of a single span arch bridge with backfill: A case study of the Glomman Bridge." MA Thesis, KTH, School of Architecture and the Built Environment, 2009. Full-Text

نمونه پژوهش موردکاوی چندگانه برای مطالعه به اشتراک‌گذاری دانش در صنعت نرم‌افزار (پایان‌نامه)

Ekadharmawan, Christian Harsana. "A field study of domain knowledge sharing in the software development industry in New Zealand." PhD diss., Auckland University of Technology, 2008. Full-Text

نمونه پژوهش موردکاوی اکتشافی درباره تجربه دانشجویان روان‌درمانی از بازدیدهای خانگی بیمارانشان  (پایان‌نامه)

Parris, Dianne. "The perceptions of final year physiotherapy students and their clients regarding their experiences of home visits: an exploratory case study." MPhil Thesis, Stellenbosch University, 2014. Full-Text

نمونه پژوهش گراندد تئوری درباره چگونگی امیدوار شدن در روان‌درمانی (پایان‌نامه)

Chamodraka, Martha. "Hope Development in Psychotherapy: A Grounded Theory Analysis of Client Experiences." PhD diss., McGill University, 2008. Full-Text

در این پژوهش نمونه تحلیل مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساخت‌یافته ارائه شده است.

نمونه پژوهش گراندد تئوری برای فهم عوامل تاثیرگذار بر سلامت زنان سرپرست خانوار (مقاله) صامعی، حسین، و سيد عليرضا فيض بخش. «عوامل مؤثر در ارتقاي سلامت زنان سرپرست خانوار: مثلث طلایی پول، وقت و انرژیدانش و تندرسی 10، شماره 4 (1394): 13 ـ 22 (تمام‌متن)

نمونه کاربرد طرح آزمایشی در پژوهش (مقاله)

Hnilica, Richard, Martin Jankovský, Miroslav Dado, Valéria Messingerová, Marián Schwarz, and Darina Veverková. "Use of the analytic hierarchy process for complex assessment of the work environment." Quality & Quantity,  (2015): 1-9

نمونه کاربرد پیش ـ آزمون پس ـ آزمون در پژوهش‌های کمی (مقاله) کاظمی فروغ، حسین، مسعود کيانپور، و وحيد قاسمی. «تبيين جامعه‌شناختي تاثير تصاوير رسانه‌اي بر تصوير بدن و عزت نفس با تاكيد بر نقش خودطرحواره ظاهر (مطالعه موردي: دانشجويان دختر خوابگاه دانشگاه اصفهان)جامعه شناسي كاربردي 56، شماره 4 (1393): 91 ـ 111 (تمام‌متن)

نمونه کاربرد پیش ـ آزمون پس ـ آزمون در پژوهش‌های کمی (مقاله) مرادی مخلص، حسین، محمد رضا نيلي، و جمشيد حيدري. «بررسي اثر بخشي الگوي چند عاملي پرورش تفكر انتقادي در محيط هاي يادگيري الكترونيكيفناوري اطلاعات و ارتباطات ايران 6، شماره 21 (1394): 41 ـ 52 (تمام‌متن)

نمونه کاربست پژوهش پیمایشی برای بررسی رابطه دو متغیر (مقاله)

Setar, Sarah B., Johanna H. Buitendach, and Herbert Kanengoni. "The moderating role of psychological capital in the relationship between job stress and the outcomes of incivility and job involvement amongst call centre employees.SA Journal of Industrial Psychology 41, no. 1 (2015): 13-pages Full-Text

نمونه استفاده از روش پیمایشی و آزمون‌های آماری گوناگون (مقاله) جلالی فراهانی، مجید، و ابراهیم علی دوست قهفرخی. «بررسی دلایل و انگیزه های حضور فارغ التحصیلان رشته های غیرتربیت بدنی در مقطع کارشناسی ارشد تربیت بدنینشریه مدیریت ورزشی 2، شماره 7 (1389): 145 (تمام‌متن)

نمونه کاربرد روش پیمایش برای مطالعه ارتباط میان متغیرها (پایان‌نامه) حسینی، نرگس. «بررسي ارتباط هوش فرهنگي و عملكرد كاركنان کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران.» پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1391

نمونه پژوهش قوم‌نگاری برای مطالعه کلاس‌های مدارس ابتدایی بومی (پایان‌نامه)

Abdulrehman, Haneef. "A Portrait of Aboriginal Elementary School Classrooms: An Exploratory Study Using Elements of Ethnographic Research Design." PhD diss., University of Alberta, 2010. Full-Text

نمونه پژوهش  قوم‌نگاری برای مطالعه اخلاق کار خانواده‌های چندوضعیتی (مقاله)

Mangual Figueroa, Ariana. "Citizenship, beneficence, and informed consent: the ethics of working in mixed-status families." International Journal of Qualitative Studies in Education ahead-of-print (2014): 1-20

نمونه پژوهش قوم‌نگاری برای مطالعه پیامدهای فرهنگی تجارت مرزی (مقاله) قادرزاده، امید، و امید قادری. «مطالعه كيفي پيامدهاي فرهنگي تجارت مرزي در شهرستان مريوانمطالعات اجتماعي ايران 7، شماره 2 (1392): 125 ـ 134 (تمام‌متن)

نمونه پژوهش موردکاوی مشارکتی درباره فقر از نگاه دانشجویان دندان‌پزشکی دانشگاه مک‌گیل (پایان‌نامه)

Reis, Clarice. "Perceptions and attitudes of McGill dental students towards poverty: A case study." PhD diss., McGill University, 2011. Full-Text

نمونه پژوهش موردکاوی چندتایی برای مطالعه جانشین‌پروری در کسب و کارهای خانوادگی (مقاله) صامعی، حسین، و سيد عليرضا فيض بخش. «شناسايي روش هاي جانشين پروري براي پيشبرد كارآفريني بين نسلي در بنگاه هاي خانوادگي ايرانفصلنامه توسعه كارآفريني 7، شماره 23 (1393): 75 ـ 94 (تمام‌متن)

نمونه پژوهش موردکاوی برای مطالعه مدیریت بحران در فلوریدا (مقاله)

Mittler, Elliott. A case study of Florida's emergency management since Hurricane Andrew. Natural Hazards Research and Applications Information Center, Institute of Behavioral Science, University of Colorado, 1998. Full-Text

پیشنهاد منبع

 

دیدگاه‌ها

ثبت دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


1 + 5 =