پس از طراحی مدل مفهومی پژوهش و تعیین حدود و دامنه پژوهش وارد مرحله گردآوری داده می‌شویم.

برای اجرای موثر پژوهش باید انواع ابزارها و روش‌های گردآوری داده را بشناسیم تا بتوانیم متناسب با نیاز پژوهشمان (نوع پرسش پژوهش) مناسب‌ترین‌ها را انتخاب کنیم. همچنین باید بتوانیم جامعه پژوهش (منبع داده)‌مناسب برای گردآوری داده موردنیازمان انتخاب کنیم.

بدین منظور، در این بخش ابتدا انواع ابزارهای گردآوری داده در پژوهش‌های کمی و کیفی و چگونگی طراحی این ابزارها آموزه‌هایی ارائه می‌شود و بعد از آن به دو موضوع  انتخاب جامعه پژوهش و شیوه‌های گردآوری و تحلیل داده پرداخته می‌شود.

chart1-DC-R  

 

 

ابزار گردآوری داده یا ابزار پژوهش به هر نوع وسیله یا ابزاری گفته می‌شود که برای سنجش یک متغیر یا یک ویژگی، یا برای جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز برای پاسخ به پرسش پژوهش بکار گرفته می‌شوند. پرسشنامه، آزمایش، مقیاس، یا مصاحبه می‌توانند به عنوان ابزارهای گردآوری داده در یک پژوهش بکار گرفته شوند. انتخاب دقیق ابزار برای گردآوری داده‌ می‌تواند پژوهشگر را به اهدافش برساند و در وقت او صرفه‌جویی کند.

انواع ابزارهای گردآوری داده

انواع ابزارهای گردآوری داده به دو دسته قابل تقسیم‌بندی هستند: ابزارهایی که بیشتر در پژوهش‌های کمی مورد استفاده قرار می‌گیرند و ابزارهایی که بیشتر در پژوهش‌های کیفی استفاده می‌شوند. اگرچه، باید توجه داشت که ممکن است هرکدام از ابزارهایی که در ادامه توضیح داده خواهند شد ـ بسته به کارآیی آنها ـ در هر دو رویکردِ کمی و کیفی مورد استفاده قرار بگیرند. به این جهت، دسته‌بندی آنها در دو بخش متمایز قدری دشوار است. اما به دلیل آنکه فهم مطالب آسان‌تر شود، این دسته‌بندی صورت گرفته و در ادامه به توضیح هرکدام از ابزارها در این دو دسته پرداخته خواهد شد.

برای انتخاب درست ابزار گردآوری داده

انتخاب ابزار گردآوری داده با در نظر گرفتن هدف و پرسش‌های پژوهش صورت می‌پذیرد. پژوهشگر باید نوع ابزار پژوهش را بر اساس مسئلۀ پژوهش پیش‌رو انتخاب کند، ابزاری که بتواند مناسب‌ترین و دقیق‌ترین پاسخ را در اختیار قرار دهد.

بدین منظور پژوهشگر قبل از آنکه دست به انتخاب ابزار پژوهش بزند، باید پرسش و یا فرضیه‌های خود - یا آنچه بناست  اندازه‌گیری شود -  را به درستی تعیین کند. همان قدر که انتخاب درست ابزار می‌تواند ما را به اهداف پژوهش برساند، انتخاب نادرست آن ممکن است به همان اندازه ما را از هدف پژوهش دور کند. عواملی که در انتخاب دقیق ابزار پژوهش باید در نظر گرفته شوند، عبارتند از:

  • میزان اعتبار علمی ابزار برای گردآوری داده در یک پژوهش مشخص؛
  • زمان مورد نیاز برای گردآوری داده با استفاده از ابزارهای موجود؛
  • هزینه‌های مالی؛
  • در دسترس بودن، آیا ابزار قابل دسترسی است؟؛
  • آیا ابزار نیازمند کسب اجازه از صاحب ابزار است؟
  • کاربرپسندی و سهولت مدیریت؛
  • مناسب برای جامعۀ پژوهش؛
  • ساختار قبلاً آزموده شده، مسئلۀ روایی و پایایی ابزار؛
  • در اختیار بودن ابزارهای پشتیبان (روش‌های ورود، تحلیل، و تفسیر داده)؛
  • قابلیت ارزشیابی ابزار؛
  • مسائل اخلاقی؛
  • تمایل مشارکت‌کنندگان برای شرکت در مرحلۀ گردآوری داده.

ممکن است ابزار مورد نیاز برای گردآوری دادۀ لازم جهت بررسی یک موضوع همیشه در دسترس یک پژوهشگر نباشد. از طرف دیگر، بیشتر پژوهش‌های کیفی خود بر اساس روشی که انتخاب می‌کنند، ابزارهای متفاوتی برای گردآوری داده لازم دارند. در چنین، موقعیت‌هایی پژوهشگر یا تیم پژوهش باید ابزار خاص پژوهش خود را طراحی کند. در این بخش به توضیح چگونگی طراحی ابزار گردآوری داده در فرایند پژوهش خواهیم پرداخت.

چه زمانی باید ابزار پژوهش را ساخت؟

طراحی یک ابزار جدید برای گردآوری داده کاری زمان‌بر و پرهزینه است. در پژوهش‌هایی که با محدودیت‌های زمانی و مالی مواجه هستند، این مسئله بسیار مهم خواهد بود. از این رو، قبل از تصمیم‌گیری راجع به طراحی یک ابزار این دو مؤلفه باید مد نظر قرار گیرند. چراکه عدم توجه به آنها می‌تواند بر کل فرایند پژوهش تأثیر بگذارد. اگر چنین محدودیت‌هایی در پژوهش وجود ندارد، پژوهشگر یا تیم پژوهش می‌توانند در مورد طراحی یک ابزار جدید تصمیم‌گیری کند. البته، نباید جستجوی نوشته‌های مرتبط را فراموش کرد، به دلیل آنکه ممکن است در یک پژوهش دیگر ابزار مناسبی برای گردآوری داده بکار رفته باشد. در این شرایط پژوهشگر می‌تواند، به صورت مستقیم، از این ابزار از قبل طراحی شده استفاده کند؛ یا آنکه ابزار را پس از بومی‌سازی، برای گردآوری داده بکار ببندد.

اما همیشه این تصمیم‌گیری به این آسانی صورت نمی‌گیرد. به عبارت دیگر، ممکن است با وجود محدودیت‌های زمانی و مالی، پژوهشگر نتواند ابزار مناسب برای گردآوری داده را در نوشته‌های مرتبط پیدا کند. در این شرایط پژوهشگر چاره‌ای جز طراحی ابزار ندارد.

همان طور که گفته شد، طراحی یک ابزار جدید برای گردآوری داده فرایند پیچیده‌ای است، که به طور معمول باید توسط یک تیم پیگیری شود. به نظر می‌رسد طراحی یک ابزار جدید برای یک پژوهشگر به تنهایی قدری دشوار است. برای ساده‌سازی طراحی یک ابزار، این فرایند در قالب مراحلی چندگانه توضیح داده خواهد شد.

طراحی ابزار برای گردآوری داده در حوزه‌های گوناگون متفاوت است. همچنین، طراحی ابزارهای گوناگون (پرسشنامه، مشاهده، مصاحبه، و غیره) نیازمند دنبال کردن فرایند‌های متفاوتی است که در دو بخش «ابزارهای پژوهش کمی» و «ابزارهای پژوهش کیفی» به آنها اشاره شده است. در این بخش درباره مراحل  کلی ساخت ابزار پژوهش - که تقریبا در هر حوزه موضوعی مشترک هستند - آموزه‌های گام به گامی ارائه می‌شود.

این مرحله اولین گام در طراحی یک ابزار پژوهش است. بنابراین، از این نظر باید توجه بیشتری به آن شود؛ چراکه «چون گذارد خشت اول بر زمین معمار کج ــــــــ گر رساند بر فلک، باشد همان دیوار کج»[1]. در این مرحله، اهداف پژوهش، پرسش‌های اصلی، و فرضیه‌های پیشنهاد شده در پیشنهادیۀ پژوهش باید به دقت مورد بررسی قرار گیرند. بررسی دوبارۀ این مفاهیم می‌تواند دید جامع‌تر و کامل‌تری نسبت به ادامۀ فرایند پژوهش، و البته طراحی ابزار گردآوری داده، به دست دهد.

در این مرحله، همچنین، لازم است تا پژوهشگر جامعۀ موردمطالعه را شناسایی کند. برای مثال، افرادی که قرار است به عنوان مصاحبه‌شونده با آنها صحبت شود، سطح دانشی آنها، سطح تخصص یا مهارت آنها، ویژگی‌های جمعیت‌شناختی، نحوۀ دسترسی به آنها، و مسائلی از این قبیل باید در این گام شناسایی و مشخص شوند.

[1] دیوان اشعار صائب تبریزی، غزل شمارۀ ۲۲۶۵

پس از آنکه دامنۀ پژوهش به طور کامل مشخص شد، پژوهشگر باید نوشته‌های موجود در حوزۀ تخصصی خود (زمینۀ مورد پژوهش) را جستجو و بررسی کند. مطالعۀ این نوشته‌ها از دو نظر دارای اهمیت است. اول آنکه پژوهشگر می‌تواند آشنایی کامل با مفاهیم مطرح در پژوهش خود بدست آورد، و دوم، پژوهشگر می‌تواند جایگاه پژوهش خود در قلمرو یک زمینۀ خاص را تشخیص دهد.

مرور نوشته‌ها، در نهایت، به صورت مستقیم در طراحی ابزار پژوهش کاربرد خواهد داشت. به عبارت دیگر، مسائل و مفاهیم بررسی شده، ممکن است گویه‌ها یا محتوای ابزار گردآوری داده را تشکیل دهند. بنابراین، مستندسازی در این مرحله مهم است. اگرچه، ممکن است مرور پیشینه‌ها در مراحل بعدی نیز ادامه داشته باشد، به این دلیل که این بررسی یک مطالعۀ مداوم است.

این مرحله، به نوعی، بخشی از مرحلۀ پیشین است، اما به دلیل اهمیت بالای مرور ابزارهای مشابه، آن را به عنوان یک مرحلۀ مستقل در نظر می‌گیریم. از آنجایی که یافتن ابزارهای مشابه با آنچه تیم پژوهش در صدد طراحی آن است بسیار مهم است و می‌تواند کمک زیادی به طراحی ابزار کند، تیم پژوهش باید راهبردهای جستجوی مناسبی در این مرحله بکار ببندد.

این ابزارها هم می‌توانند به عنوان الگو در نظر گرفته شوند و هم می‌توانند در طراحی محتوا تأثیر داشته باشند. بنابراین، بررسی ساختار و محتوای این ابزارها در دستور کار قرار خواهند گرفت. یکی از مهمترین مزایای بررسی ابزارهای مشابه آن است که روایی و پایایی این ابزارها قبلاً مورد سنجش قرار گرفته، پس استفاده از آنها مناسب خواهد بود.

پس از فهم مفاهیم لازم جهت تسلط بر موضوع مورد بررسی و مطالعۀ ابزارهای مشابه موجود، تیم پژوهش باید به تهیه و طراحی محتوای ابزار مبادرت ورزد. بسته به اینکه پژوهشگر چه ابزاری می‌خواهد طراحی کند، محتوای مورد نظر تفاوت خواهد داشت. برای مثال، پژوهشگری که در پی طراحی پرسشنامه برای اجرای پیمایش است، معمولاً محتوای ابزار را در قالب گویه‌ها یا پرسش‌های پرسشنامه طراحی می‌کند.

آشنایی پژوهشگر با انواع گویه‌ها و پرسش‌ها در این مرحله کاربردی است. بنابراین، پژوهشگر باید دانش کافی در مورد ابزار مورد نظر داشته باشد. برای مثال، پژوهشگری که می‌خواهد مصاحبه‌ای طراحی کند، باید با انواع مصاحبه و انواع پرسش‌هایی که ممکن است در مصاحبه طرح شود آشنایی کامل داشته باشد. پرسش‌های باز، پرسش‌های بسته، پرسش‌های نیمه باز، و غیره از نمونۀ انواع پرسش‌هایی هستند که ممکن است در فرایند مصاحبه مطرح شوند.

مسئلۀ دیگری که باید در طراحی محتوای ابزار مورد توجه پژوهشگر باشد، تحلیل داده است. بنابراین، پژوهشگر باید درک کافی از مرحلۀ تحلیل داده‌ای که قرار است توسط ابزار طراحی شده گردآوری شود داشته باشد. چراکه ممکن است از طریق ابزار طراحی شده داده‌ای گردآوری شود که تجزیه و تحلیل آنها دشوار یا امکان‌ناپذیر باشد.

کیفیت محتوای ابزار بیشتر ناظر بر سنجش اعتبار یا روایی ابزار است. به عبارت دیگر، در این مرحله ابزار طراحی شده باید به لحاظ ساختاری و محتوایی مورد سنجش قرار گیرد. پژوهشگر در این مرحله مطمئن خواهد شد ابزاری که طراحی کرده می‌تواند داده دقیق (متناسب با بافت موردمطالعه) گردآوری کند.

تشکیل یک پنل تخصصی برای بررسی دقیق ابزار طراحی شده، یکی از راهبردهای ارزیابی ابزار است. این پنل باید در مورد ساختار، محتوا (زبان و مفهوم)، و قالب ابزار اظهار نظر کنند. آیا این ابزار برای گردآوری داده پژوهش مناسب است؟ آیا در ابزار مسائل فرهنگی متناسب با بافت بررسی رعایت شده است؟ آیا قالبی که برای دریافت پاسخ‌ها در نظر گرفته شده کاربردی و مناسب است؟ و پرسش‌هایی از این قبیل در پنل تخصصی مورد بحث و بررسی قرار خواهند گرفت. بازخوردهای این پنل باید در ابزار تجلی پیدا کند.

یکی دیگر از روش‌های سنجش اعتبار و ارزیابی ابزار طراحی شده، استفاده از آزمون‌های متفاوت است. برای مثال، برای بررسی روایی یک پرسشنامه می‌توان از ضریب کاپا استفاده کرد. در صورتی که نتایج قابل اعتمادی از انجام این آزمون‌ها به دست نیاید، پرسشنامه باید مورد بازبینی و شاید بازطراحی قرار گیرد. یافتن خطاهای احتمالی نیز در این مرحله مورد توجه است.

اصولاً، طراحی و اجرای نمونۀ اولیه به معنای آن است که پژوهشگر بداند آیا پرسشنامۀ او، پروتکل مصاحبه، راهنمای مشاهده، یا هر ابزار دیگری که برای گردآوری داده طراحی کرده در محیط واقعی درست و دقیق عمل می‌کند یا خیر. بنابراین قبل از آنکه پژوهشگر وارد مرحلۀ اصلی اجرای ابزار شود، باید ابزار را در یک محیط کوچک‌تر و آزمایشی اجرا کند. به این گام طرح پایلوت یا نمونۀ اولیه گفته می‌شود.

هدف از اجرای این مرحله آن است که پژوهشگر مطمئن شود، نه تنها پاسخ‌دهندگان محتوای ابزار را به درستی درک می‌کنند، بلکه این محتوا توسط افراد گوناگون به یک شکل درک می‌شود. اگرچه، ممکن است اهداف دیگری نیز در این گام دنبال شود؛ برای مثال، چه مقدار زمان لازم است تا پاسخ‌ها از طریق ابزار طراحی شده گردآوری شوند، پاسخ‌دهندگان با کدام بخش ابزار بیشتر راحت هستند و در کدام بخش احساس ناراحتی می‌کنند، و اهدافی از این قبیل.

پژوهشگر یا تیم پژوهش باید خودشان، به صورت مستقیم، این مرحله را به اجرا درآورند. این نمونۀ اولیه باید بر روی افراد یا پدیده‌هایی اجرا شود که قرار است در بافت واقعی مورد بررسی قرار گیرند. بنابراین، اگر قرار است پژوهش بر روی معلم‌های دورۀ ابتدایی برگزار شود، بهتر است چندین معلم دورۀ ابتدایی در این طرح شرکت داده شوند.

راه‌های متفاوتی وجود دارد که پژوهشگر از آن طریق در خواهد یافت پاسخ‌دهندگان ابزار طراحی شده را چگونه درک می‌کنند. یکی از این شیوه‌ها آن است که پژوهشگر تمام حرکت‌ها و جزئیات فرایند تکمیل ابزار توسط مشارکت‌کنندگان را تحت نظر داشته باشد. برای مثال، کجا پاسخ‌دهندگان در پاسخ به پرسش پژوهشگر تردید می‌کنند، یا چه زمانی به فکر فرو می‌روند، و غیره. همچنین، می‌توان در مورد ابزار با مشارکت‌کنندگان مصاحبه کرد و بازخوردهای آنها را دریافت کرد. برای مثال، زمانی که چند انتخاب برای پاسخگویی به پرسشی وجود دارد، آیا لازم نیست که انتخاب‌های دیگری افزوده شوند. از شیوه‌های دیگر استفاده از «پروتکل تفکر گویا» است (که در بخش «تفکر گویا» توضیح داده شد).

پس از اجرای طرح پایلوت، تمامی بازخوردها، ویرایش‌ها، نقطه‌نظرها، و نقدها باید توسط پژوهشگر یا تیم پژوهش مورد بررسی قرار گیرند. پس از این بررسی، تمامی اصلاح‌های احتمالی در آخرین ویرایش پرسشنامه اعمال خواهد شد.

آخرین مرحله در فرایند طراحی ابزار جدید برای گردآوری داده، بازبینی ابزار با توجه به اصلاحاتی است که در مراحل قبل انجام شده است. پس از این مرحله، ابزار برای گردآوری داده‌ اصلی پژوهش مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در فرایند نهایی کردن، ممکن است اقدامات دیگری، مانند تهیۀ یک نامۀ روکش برای ابزار گردآوری داده، مورد نظر باشد. در این مرحله، همچنین، ممکن است در مورد روش‌های استفاده و مدیریت ابزار نیز تصمیم‌گیری شود.

همان طور که در نوشته‌های پیشین اشاره شد، ممکن است روش‌های طراحی یک ابزار جدید برای گردآوری داده در حوزه‌ها و در ابزارهای گوناگون متفاوت باشد. اما، مراحلی که گفته شد، گام‌هایی عمومی (generic) هستند که برای شروع طراحی ابزار کاربردی هستند.

بیشتر پژوهش‌هایی که انجام می‌شود وابسته به بافت است. به همین دلیل است از یک پژوهش واحد ممکن است در بافت‌های گوناگون نتایج متفاوتی به دست آید. بافتار یا بافتی که دربارۀ آن صحبت می‌کنیم به مجموعۀ رفتارها، فرهنگ‌ها، زمینه‌های اخلاقی، نژاد، زبان، و غیره گفته می‌شود، که ممکن است تفاوت بین دو جامعه یا دو گروه را نشان دهد. ممکن است ابزار پژوهش در یک بافت و موقعیت خاص برای گردآوری داده مناسب باشد، در حالی که در بافت دیگری نتایج دقیقی به دست ندهد. از این رو، پژوهشگر باید بافت پژوهش را نیز به عنوان مؤلفه‌های تأثیرگذار بر انتخاب یا طراحی ابزار گردآوری داده در نظر داشته باشد.

از طرف دیگر، با پیشرفت‌های اخیر اطلاعاتی و ارتباطاتی، امکان دسترسی به پژوهش‌های گوناگون در فرهنگ‌ها و بافت‌های متفاوت (در کشورهای گوناگون و در سطح بین‌المللی) بوجود آمده است. بنابراین، ممکن است پژوهشگری ابزاری را برای بررسی یک مسئلۀ پژوهشی طراحی کرده باشد که بتوان از آن برای بررسی مسئلۀ مشابهی در یک بافت دیگر کمک گرفت. از دلایل این کار زمان‌بر بودن طراحی یک ابزار جدید است. در چنین مواقعی، به طور معمول، ابزارها باید بومی‌سازی شوند.

tool localisation-DC-R

منظور از بومی‌سازی ابزار، «ترجمه» (Translation) و «تطبیق» (adaptation) ابزار از زبان مبدأ به زبان مقصد است. بومی‌سازی می‌تواند در سطحی بسیار محدود و ساده، یعنی ترجمۀ ابزار از زبان مبدأ به زبان مقصد، باشد، یا آنکه بسیار پیچیده شود، و پژوهشگر مجبور شود تغییراتی در محتوای ابزار نیز اعمال کند. به طور کلی، می‌توان مراحل زیر را برای بومی‌سازی یک ابزار گردآوری داده در نظر گرفت:

  1. انتخاب دقیق ابزار
  2. ترجمۀ ابزار از زبان مبدأ به زبان مقصد
  3. اعتباریابی ابزار
  4. آزمایش ابزار
  5. ارائۀ نسخۀ نهایی ابزار

این موارد به صورت گام به گام در ادامه تشریح می‌شوند.

ممکن است ابزارهای متعددی موجود باشند که ادعا کنند یک مفهوم را می‌سنجند یا بررسی می‌کنند. پژوهشگر باید به دقت این ابزارها را بررسی کند، جوانب گوناگون را مد نظر داشته باشد، و با توجه به بافتی که قرار است ابزار در آنجا بکار گرفته شود، بهترین ابزار گردآوری داده را انتخاب کند. به طور معمول، ابزارهایی که توسط طیف بیشتری از پژوهشگران در بافت‌های گوناگون مورد استفاده و پذیرش قرار گرفته، می‌توانند انتخاب‌های مناسبی باشند.

یکی از مهمترین وجوه تمایز بافت‌ها «زبان» است. اگرچه، تمایز میان بافت تنها محدود به زبان نمی‌شود، اما به طور معمول زبان مهمترین عاملی که بافت‌های گوناگون را تشکیل می‌دهد. بنابراین، دومین مرحلۀ در فرایند بومی‌سازی ابزار ترجمۀ ابزار گردآوری دادۀ پژوهش است. پژوهشگر در این مرحله ابزار را از زبان مبدأ (برای مثال، انگلیسی) به زبان مقصد (برای مثال، فارسی) برمی‌گرداند. خود فرایند ترجمه از چندین مرحلۀ اصلی تشکیل شده است.

در مرحلۀ اول، ابزار باید توسط یک (یا چند) مترجم از زبان مبدأ به زبان مقصد برگردانده شود. مترجم باید زبان مبدأ زبان مادری او باشد، و همچنین به زبان مقصد تسلط داشته باشد.

در مرحلۀ دوم، ابزار باید توسط یک (یا چند) مترجم از زبان مبدأ به زبان مقصد برگردانده شود. زبان مقصد باید زبان مادری مترجم باشد، و همچنین به زبان مبدأ تسلط داشته باشد.

در مرحلۀ سوم، پژوهشگر باید دو نسخۀ ترجمه شده را با همدیگر تطبیق دهد و یک پیش‌نویس اولیه از ابزار در زبان مقصد تهیه کند.

در مرحلۀ چهارم، پیش‌نویس تهیه شده باید توسط صاحبنظران و متخصص‌های موضوعی مورد بازبینی و بررسی قرار گیرد. در این مرحلۀ باید چندین متخصص در مورد ابزار طراحی شده نظر دهند، و در نهایت، پس از این مراحل، نسخۀ نهایی ابزار تهیه شود.

باید توجه داشت، ابزاری که به صورت دقیق از زبان مبدأ به زبان مقصد برگردانده نشده باشد، می‌تواند داده گردآوری شده و در نهایت نتایج پژوهش را با چالش‌های جدی مواجه سازد. از این رو، پژوهشگر باید تمام تلاش خود را انجام دهد تا نسخۀ برگردانده شده دقیق طراحی شود. حساسیت زیادی در این مرحله باید متوجه واژگان، معنا، و ساختار باشد.

اعتباریابی زبان و اعتباریابی فرهنگی دو مسئلۀ مهم در این مرحله به شمار می‌آیند. اعتباریابی نیز خود دارای مراحل مشخصی است که باید آنها را اجرا کرد، تا از صحت تناسب ابزار برای گردآوری داده مطئمن شد.

در مرحلۀ اول، باید یک پنل تخصصی تشکیل شود و یک نفر ریاست این پنل را بر عهده بگیرد. این پنل باید شامل متخصصانی از هر دو زبان باشند، تا بتوانند به درستی در مورد ابزار برگردانده شده نظر بدهند. در این پنل مسائلی مانند تفاسیر و واژگان مورد بحث قرار می‌گیرند و تمامی ابهام‌های احتمالی برطرف خواهد شد. همچنین، اعضای این پنل در مورد بافت‌های فرهنگی مربوطه نیز بحث خواهند کرد. بنابراین، ممکن است به دلیل ملاحظه‌های فرهنگی عباراتی از ابزار مبدأ در پرسشنامۀ مقصد تغییر داده شوند.

در مرحلۀ دوم، ابزار مورد استفاده باید از زبان مقصد به زبان مبدأ برگردانده شود. به این کار ترجمۀ وارونه (Back translation) گفته می‌شود. در این مرحله نیز فرایند مشابهی، مانند فرایندی که در مرحلۀ اول ذکر شد، باید سپری شود. منتها، افرادی که در این مرحله کار ترجمه را انجام خواهند داد، متفاوت از افرادی هستند که در مرحلۀ دوم ترجمه را انجام داده بودند. بنابراین، مترجم‌ها در این مرحله نباید از ابزار اصلی مطلع باشند، چراکه ممکن است باعث سوءگیری شود.

 پس از آنکه ابزار گردآوری داده مراحل پیشین را سپری کرد، حال نوبت آن خواهد شد که این ابزار در جامعۀ هدف آزمایش شود، قبل از آنکه داده اصلی پژوهش گردآوری شود. این مرحله بسیار مشابه اجرای طرح پایلوت است، که در بخش «طراحی ابزار گردآوری داده» توضیح داده شد. باید توجه داشت تعداد پاسخ‌دهندگان به ابزار بومی‌سازی شده باید معقول باشد؛ برای مثال، برای یک پرسشنامه باید حداقل از 10 نفر کمک گرفت.

در این مرحله باید از درک و فهم پاسخ‌دهندگان در مورد محتوای ابزار نیز پرسش شود، تا اگر لازم بود تغییراتی در ساختار ابزار نیز داده شود. پس از گردآوری داده در این مرحله، تیم پژوهش باید پاسخ‌ها را به دقت مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهد و در مورد روایی و پایایی ابزار اظهار نظر کند. برای مثال، تشکیل یک گروه کانونی می‌تواند در این مرحله کارآمد باشد، چراکه افراد گوناگون قادر خواهند بود ارزیابی خود از ابزار بومی‌سازی شده را ابراز کنند.

در نهایت، پس از آنکه ابزار بومی‌سازی شده آزمایش شد و نظر افراد گوناگون جمع‌بندی شد، تیم پژوهش نسخۀ نهایی ابزار را منتشر خواهد کرد. این نسخه همان نسخه‌ای خواهد بود که برای گردآوری داده اصلی پژوهش مورد استفاده قرار خواهد گرفت. تیم پژوهش باید تمامی اسناد و مستندات لازم در فرایند بومی‌سازی ابزار را نگهداری کند، تا هرجا لازم شد به آنها رجوع شود.

Boswell, Carol, and Sharon Cannon. 2014. Introduction to nursing research: Incorporating evidence-based practice: Jones & Bartlett Publishers

Campbell, Donald T, and Donald W Fiske. 1959. "Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix." Psychological bulletin no. 56 (2):81

Cohen, Louis, Lawrence Manion, and Keith Morrison. 2011. Research Methods in Education. New York: Routledge

Crellin, Jonathan, Thomas Horn, and Jenny Preece. 1990. Evaluating evaluation: A case study of the use of novel and conventional evaluation techniques in a small company. Paper read at Proceedings of the IFIP TC13 Third Interational Conference on Human-Computer Interaction

Creswell, John W. 2007. Qualitative enquiry and research design: Choosing among five approaches: Sage publications

Dyer, Colin. 1995. Beginning research in psychology: A practical guide to research methods and statistics. Oxford: Wiley-Blackwell

Garot, Robert. 2007. "“Where You From!” Gang Identity as Performance." Journal of Contemporary Ethnography no. 36 (1):50-84

Harrell, Margaret C, and Melissa A Bradley. 2009. Data collection methods. Semi-structured interviews and focus groups. Pittsburgh: RAND National Defense Research Institute

Hesse-Biber, Sharlene Nagy, and R Burke Johnson. 2015. The Oxford Handbook of Multimethod and Mixed Methods Research Inquiry: Oxford University Press

Johnson, Burke, and Larry Christensen. 2014. Educational research: Quantitative, qualitative, and mixed approaches. Fifth Edition ed: SAGE Publications

Kvale, Steinar. 1996. Interviews. London: SAGE Publications

Learning and Teaching Services. 2015. Question design. The University of Sheffield

LeCompte, Margaret Diane, and Renata Tesch. 1993. Ethnography and qualitative design in educational research. London: Academic Press

Lefever, Samuel, Michael Dal, and Asrun Matthiasdottir. 2007. "Online data collection in academic research: advantages and limitations." British Journal of Educational Technology no. 38 (4):574-582

Newby, Peter. 2009. Research methods for education: Routledge

O'Neill, Barbara. 2004. "Collecting research data online: Implications for Extension professionals." Journal of Extension no. 42 (3):1

Office for Coastal Management. 2009. Introduction to Conducting Focus Groups. edited by Office for Coastal Management: National Oceanic and Atmospheric Administration

Patton, Michael Quinn. 1990. Qualitative evaluation and research methods. London: SAGE Publications, inc

Patton, Michael Quinn. 2001. Qualitative evaluation and research methods. 3rd edition ed: SAGE Publications, inc

Pierce, Linda L. 2009. "Twelve steps for success in the nursing research journey." Journal of continuing education in nursing no. 40 (4):154-62; quiz 163-4, 192

Seale, Clive. 2012. Researching society and culture. Third Edition ed: SAGE Publications

University of Surrey. 2015. Introduction to Research. University of Surrey

Wright, Kevin B. 2005. "Researching Internet‐based populations: Advantages and disadvantages of online survey research, online questionnaire authoring software packages, and web survey services." Journal of ComputerMediated Communication no. 10, issue 3

Zohrabi, Mohammad. 2013. "Mixed method research: Instruments, validity, reliability and reporting findings." Theory and Practice in Language Studies no. 3 (2):254-262

مختاری-اسکی، حمیدرضا. 1393. روایی و پایایی در پژوهش کیفی: پایایی بازیابی شده از وبلاگ  کشکول پژوهشگر. بازیابی شده در تاریخ 20 دی 1394

در ادامه منابع مفید برای مطالعه بیشتر - به تفکیک نوع منبع - ارائه شده‌اند. 


منابع پژوهش منابع پیشنهادی برای مطالعه بیشتر

چگونگی طراحی یک ابزار برای گردآوری دادۀ پژوهش (وبگاه)

Nutrition Toolkit Tool#8

در وبگاه زیر، بانک جهانی منابع ارزشمندی دربارۀ انجام پژوهش تدوین و منتشر کرده است. فصل هشتم این مطالب به چگونگی طراحی یک ابزار برای گردآوری دادۀ پژوهش پرداخته است.

مراحل طراحی ابزار پژوهش (وبگاه)

Tips for Developing and Testing Questionnaires/Instruments

در این پیوند مراحل طراحی ابزار پژوهش، به ویژه پرسشنامه، توضیح داده شده است. پنج مرحلۀ اصلی در این فرایند بررسی شده است.

طراحی ابزار گردآوری داده (وبگاه)

Instruments

در این پیوند آنچه یک پژوهشگر برای طراحی یک ابزار، به ویژه پرسشنامه، نیاز خواهد داشت قرار دارد.

مراحل ترجمۀ یک پرسشنامه (وبگاه)

Steps to Translating a Questionnaire

چهار مرحله برای ترجمۀ یک پرسشنامه در این پیوند معرفی شده است. این پیوند شامل مثال‌هایی است که درک مطالب را آسان‌تر می‌کند.

ترجمۀ یک ابزار و بومی‌سازی آن (وبگاه)

Translation

در این پیوند فرایند ترجمۀ یک ابزار و بومی‌سازی آن به صورت مفصل تشریح شده است. همچنین، در پایان این راهنما منابع مفیدی برای مطالعۀ بیشتری معرفی شده‌اند. جانت هارکنس، به عنوان یکی از صاحب‌نظران به نام در حوزۀ ترجمۀ ابزار، این راهنما را منتشر کرده است.

فرایند ترجمه و تطبیق ابزار گردآوری داده (وبگاه)

Process of translation and adaptation of instruments

سازمان بهداشت جهانی توضیح‌هایی راجع به فرایند ترجمه و تطبیق ابزار گردآوری داده را در این پیوند قرار داده است.

راهنمای موجز دربارۀ انتخاب، ترجمه، و اعتباریابی ابزار پژوهش (وبگاه)

Questionnaires: selecting, translating and validating

در این پیوند یک راهنمای موجز دربارۀ انتخاب، ترجمۀ، و اعتباریابی یک ابزار از یک زبان به زبان دیگر ارائه شده است.

انواع روش‌های روایی و پایایی ابزار پژوهش (وبگاه)

Exploring Reliability in Academic Assessment

در این پیوند انواع روش‌های روایی و پایایی ابزار پژوهش توضیح داده شده است.

انوع روش‌های بررسی پایایی ابزار پژوهش (وبگاه)

Types of reliability

در این پیوند انوع روش‌های بررسی پایایی ابزار پژوهش توضیح داد شده است. برای هرکدام از این روش‌ها مثال‌هایی نیز آورده شده، که فهم مطلب را آسان‌تر می‌کند.

انواع روش‌های پایایی (وبگاه)

Types of Reliability

در این پیوند انواع روش‌های پایایی معرفی شده‌اند.

شیوۀ اندازه‌گیری در پژوهش‌های علمی (وبگاه)

Research Methods Knowledge Base

در این پیوند اطلاعاتی راجع به شیوۀ اندازه‌گیری در پژوهش‌های علمی، به ویژه سنجش روایی و پایایی یک ابزار برای گردآوری داده ارائه شده است.

دربارۀ روایی و پایایی ابزار پژوهش (وبگاه)

Instrument, Validity, Reliability

در این پیوند دربارۀ روایی و پایایی ابزار پژوهش توضیحاتی ارائه شده است. روایی و پایایی در پژوهش‌های کمی و کیفی به صورت جداگانه مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

توضیح مسائلی پیرامون انتخاب، طراحی، و ارزیابی ابزار گردآوری داده (مقاله)

Switzer, G. E., S. R. Wisniewski, S. H. Belle, M. A. Dew, and R. Schultz. "Selecting, developing, and evaluating research instruments." Social psychiatry and psychiatric epidemiology 34, no. 8 (1999): 399-409

در این مقاله نویسندگان به توضیح مسائلی پیرامون انتخاب، طراحی، و ارزیابی ابزار تحقیق می‌پردازند. تمرکز این اثر بر حوزۀ روان‌سنجی است، با این حال می‌تواند برای حوزه‌های دیگر علوم تربیتی و علوم اجتماعی کارآمد باشد. در این مقاله، همچنین، دربارۀ روایی و پایایی ابزار پژوهش نیز صحبت شده است.

شیوه بومی‌سازی ابزارهای گردآوری داده و اعتباریابی آنها (مقاله)

Sousa, Valmi D., and Wilaiporn Rojjanasrirat. "Translation, adaptation and validation of instruments or scales for use in cross‐cultural health care research: a clear and user‐friendly guideline." Journal of Evaluation in Clinical Practice 17, no. 2 (2011): 268-274

در این مقاله به توضیح نحوۀ بومی‌سازی ابزارهای گردآوری داده و اعتباریابی آنها پرداخته شده است. پژوهشگران ضرورت نگارش این راهنما را با توجه به بیشتر شدن مطالعه‌های بین فرهنگی بسیار زیاد می‌دانند. از آنجایی که در مثال‌هایی عینی در هر مرحله در فرایند بومی‌سازی در این مقاله ذکر شده، فهم مطالب آسان‌تر شده است.

ترجمۀ یک پرسشنامه از زبانی به زبان دیگر (مقاله) Harkness, Janet A., and Alicia Schoua-Glusberg. "Questionnaires in translation." ZUMA-Nachrichten Spezial 3, no. 1 (1998): 87-127 این مقاله مشابه یک دستنامه و راهنما برای ترجمۀ یک پرسشنامه از زبانی به زبان دیگر است. در این مقاله فرایند ترجمه و همچنین فرایند اعتباریابی و حصول اطمینان از صحت ابزار گردآوری دادۀ پژوهش توضیح داده شده است.

شیوه بومی‌سازی ابزار گردآوری داده (مقاله)

Pan, Yuling, and Manuel De La Puente. "Census Bureau guideline for the translation of data collection instruments and supporting materials: Documentation on how the guideline was developed." Survey Methodology (2005): 06

پَن و پونته در این گزارش به نحوۀ بومی‌سازی ابزار گردآوری داده در فرایند پژوهش پرداخته‌اند. به ویژه، نحوۀ مستند کردن تمامی مراحل در فرایند ترجمه و تطبیق ابزار گردآوری داده به روشنی و به تفصیل توضیح داده شده است.

چگونگی ترجمۀ یک ابزار از یک زبان به زبان دیگر (مقاله)

Pishghadam, Reza, and Gholam Hassan Khajavy. "Development and validation of the Student Stroke Scale and examining its relation with academic motivation." Studies in Educational Evaluation 43 (2014): 109-114

در این مقاله نویسندگان به توضیح نحوۀ ترجمۀ یک ابزار از یک زبان به زبان دیگر پرداخته و روش‌هایی برای اعتباریابی ـ به ویژه بررسی روایی سازه ـ معرفی کرده‌اند.

توضیح روایی و پایایی ابزارهای گردآوری داده (مقاله)

Zohrabi, Mohammad. "Mixed method research: Instruments, validity, reliability and reporting findings." Theory and Practice in Language Studies 3, no. 2 (2013): 254-262

در این مقاله، نویسنده به توضیح ابزارهای گردآوری داده ـ به ویژه در پژوهش‌های کیفی و ترکیبی ـ می‌پردازد. روایی و پایایی ابزار گردآوری داده نیز در این مقاله اشاره شده است. انواع شیوه‌های بررسی روایی و پایایی در پژوهش، و روش‌هایی که می‌تواند موجب افزایش سطح روایی و پایایی در بدست آوردن نتایج نهایی پژوهش می‌شود، در این منبع مورد بحث قرار گرفته‌اند.

دربارۀ پرسشنامه و اجزای آن (کتاب)

بازرگان، عباس، و سرمد، زهره. روش هاي تحقيق در علوم رفتاري.  تهران: موسسه نشر آگه، 1376

این کتاب منبعی به زبان فارسی برای آگاهی بیشتر دربارۀ پرسشنامه و اجرای آن است. تعریف پرسشنامه، اصول تنظیم پرسشنامه، توزیع یک پرسشنامه، انواع پرسش‌های طرح شده در پرسشنامه، و نکات مهم در طراحی یک پرسشنامۀ مناسب از موضوعات مورد بحث در این کتاب است.

توضیح طراحی پرسش و پرسشنامه (کتاب)

Marsden, Peter V., and James D. Wright. Handbook of survey research. Emerald Group Publishing, 2010

فصل نهم از این منبع به توضیح طراحی پرسش و پرسشنامه اختصاص دارد. از مباحث مهمی که در این کتاب مورد بررسی و کنکاش قرار گرفته‌اند، می‌توان به انواع پرسش‌ها در طراحی یک پرسشنامه، مسائلی که ممکن است در پیمایش با استفاده از پرسشنامه منجر به سوءگیری در پژوهش شوند، ترتیب پرسش‌های پرسشنامه، و آزمایش و ارزیابی پرسشنامه اشاره کرد. اگرچه بخش‌های دیگر کتاب نیز به تشریح مسائل مرتبط با پیمایش، مانند نحوۀ توزیع پرسشنامه، پرداخته است و مطالب مفیدی در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد.

اجرا و مدیریت پرسشنامه در پژوهش (کتاب)

Rose, Susan, Spinks, Nigel, and Canhoto, Ana Isabel. Management Research: Applying the Principles. New York: Routledge, 2014 - Google Books

همان طور که از عنوان این کتاب برمی‌آید، مدیریت یک پژوهش، از تعریف یک مسئلۀ پژوهشی گرفته تا گزارش نتایج یک پژوهش، در این منبع بررسی شده است. فصل 10 این کتاب شامل یک بررسی جامع در مورد پرسشنامه، شیوه طراحی پرسش‌ها در پرسشنامه، توزیع پرسشنامه، و مدیریت مسائل گوناگون مرتبط با یک پیمایش می‌شود. از آنجایی که این منبع در سال‌های اخیر منتشر شده، بنابراین می‌توان مسائل جدید مرتبط با پرسشنامه و پیمایش (مانند، پرسشنامه‌های اینترنتی یا برخط) در آن یافت.

طراحی و ارزیابی پرسشنامه (کتاب)

Bickman, Leonard, and Debra J. Rog. Handbook of applied social research methods. Sage, 2009

بخش سوم این کتاب اطلاعات جامعی راجع به ابزارهای پژوهش بدست می‌دهد. طراحی و ارزیابی پرسش‌های پیمایش، اجرای یک پیمایش از طریق پست، و پیمایش تلفنی مهمترین مباحثی هستند که در این بخش مورد بررسی قرار گرفته‌اند. از آنجا که این منبع یک راهنمای عملی قلمداد می‌شود، بنابراین برای پژوهشگرانی که در حال پژوهش در مورد مسئله‌ای خواص هستند مفید است.

طراحی پرسش در پرسشنامه (کتاب)

Converse, Jean M., and Presser, Stanley. Survey Questions: Handcrafting the Standardized Questionnaire. Sage Publications, 1986

راهنمایی جامع در زمینۀ طراحی پرسش‌ها در یک پژوهش پیمایشی را می‌توان در این منبع یافت. نویسندگان تجارب خود در این کتاب را با مرور پیشینه‌های مرتبط در هم آمیخته و منبع مناسبی برای پژوهشگرانی که پژوهش‌های پیمایشی انجام می‌دهند تدوین کرده‌اند. نقاط قوت و ضعف در طراحی پرسش‌های پرسشنامه نیز در این منبع مورد بررسی قرار گرفته است.

جوانب گوناگون پرسشنامه (کتاب)

Fowler, Floyd J. Improving survey questions: Design and evaluation. Sage Publication, 1995

این کتاب در مورد پرسشنامه به عنوان یکی از ابزارهای پژوهش است. پرسش خوب چه پرسشی است، روایی و پایایی پیمایش چگونه سنجیده می‌شود، انواع شکل‌های پرسیدن سؤال، اندازه‌گیری مسائل ذهنی، چگونگی گردآوری پاسخ‌ها در یک پیمایش، و مسائلی از این دست در این کتاب مورد بحث قرار گرفته‌اند.

طراحی و اجرای پرسشنامه (راهنما)

Market Research Society. Questionnaire Design Guidelines. Market Research Society, 2014. Available from https://www.mrs.org.uk/pdf/2014-09-01%20Questionnaire%20Design%20Guidelines.pdf

رهنمودهایی برای طراحی و اجرای پرسشنامه توسط انجمن پژوهش‌های بازار (Market Research Society) تهیه و در این منبع تدوین شده است. ساختار پرسشنامه، طراحی این ابزار، اجرای طرح پایلوت، سروکار داشتن با نتایج، و مسائلی از این دست در این رهنمود مورد بحث قرار گرفته است.

استفاده از پرسشنامه و مصاحبه در پژوهش (کتاب)

Oppenheim, Abraham Naftali. Questionnaire design, interviewing and attitude measurement. Bloomsbury Publishing, 2000

این کتاب یکی از منابع مفید برای آگاهی از ابزارهای گوناگون پژوهش، شامل پرسشنامه و مصاحبه می‌شود.

نحوه استفاده از پرسشنامه در پژوهش (کتاب)

Cohen, Louis, Manion, Lawrence, and Morrison, Keith. Research Methods in Education. New York: Routledge, 2011

تقریباَ تمام مطالبی که یک پژوهشگر در مورد پرسشنامه، به عنوان یک ابزار پژوهش، بداند در این منبع مورد بحث قرار گرفته است. فصل 15 این کتاب به توضیح مسائلی چون انواع پرسش‌ها در پرسشنامه، مسائل اخلاقی مرتبط، چگونگی پرسیدن پرسش‌های حساس، سازماندهی پرسشنامه، پرسشنامه‌های ساختاریافته و ساختارنیافته، ترتیب پرسیدن پرسش‌ها، اجرای یک طرح پایلوت، مدیریت پرسشنامه، روش‌های متفاوت توزیع پرسشنامه، و نکات ضروری که یک پژوهشگر باید راجع به پرسشنامه بداند، پرداخته است.

طراحی ابزار مناسب برای گردآوری دادۀ پژوهش (کتاب)

Royse, David. Research methods in social work. Cengage Learning, 2007 - Google Books

دیوید رویس در این کتاب به توضیح روش‌های پژوهش در علوم اجتماعی پرداخته است. در فصل هفتم کتاب، بحث خود را بر روی طراحی ابزار مناسب برای گردآوری دادۀ پژوهش متمرکز کرده است. تدوین مقیاس‌ها، طراحی پرسشنامه‌ها، و چگونگی طراحی فرایند یک مصاحبۀ پژوهشی از مهمترین موضوع‌های تحت پوشش این فصل هستند. این کتاب، در واقع، یک کتاب درسی است که در پایان همۀ فصل‌ها تمرین‌هایی برای یادگیری بیشتر دانشجویان در نظر گرفته است.

شناسایی ابزارهای گردآوری داده (کتاب)

Gustafson, Kent L., and Jane Bandy Smith. Research for school library media specialists. Greenwood Publishing Group, 1994 - Google Books

در این کتاب نویسندگان به توضیح روش پژوهش برای متخصصان حوزۀ اطلاعات و دانش‌شناسی پرداخته‌اند. در فصل ششم این کتاب توضیح‌های ساده و جامعی راجع به شناسایی ابزارهای گردآوری داده ارائه شده است. روش طراحی پرسشنامه، روش تهیۀ پروتکل مصاحبه، روش آموزش مشاهده‌کنندگان، روش توسعۀ یک آزمایش، و موضوع‌هایی این چنین، از مهمترین محورهای مطرح در این فصل هستند، که درک مناسبی از روش طراحی ابزار به دست می‌دهند.

تشریح فرایند بومی‌سازی یک ابزار از زبان مبدأ به زبان مقصد (کتاب)

Harkness, Janet A., Michael Braun, Brad Edwards, Timothy P. Johnson, Lars E. Lyberg, Peter Ph Mohler, Beth-Ellen Pennell, and Tom W. Smith, eds. Survey methods in multicultural, multinational, and multiregional contexts. Vol. 552. John Wiley & Sons, 2010 - Google Books

فصل نهم این کتاب به تشریح فرایند بومی‌سازی یک ابزار از زبان مبدأ به زبان مقصد می‌پردازد. این منبع یک کتاب درسی مناسب برای توضیح موضوع‌های مربوط به اجرای پیمایش در کلاس‌های روش‌شناسی پژوهش است. حوزه‌هایی مانند مدیریت و کسب و کار، علوم بهداشت و پزشکی، علوم اجتماعی، و علوم تربیتی و رفتاری می‌توانند از این کتاب بهره بگیرند.

توضیح فرایند ترجمۀ یک پرسشنامه (کتاب)

Presser, Stanley, Mick P. Couper, Judith T. Lessler, Elizabeth Martin, Jean Martin, Jennifer M. Rothgeb, and Eleanor Singer. Methods for testing and evaluating survey questions. John Wiley & Sons, Inc., 2004

در فصل 22 این کتاب، نویسندگان به توضیح فرایند ترجمۀ یک پرسشنامه در روش‌های پیمایشی پرداخته‌اند. چالش‌های فرهنگی ترجمۀ یک پرسشنامه در این بخش تذکر داده شده، و سپس راه‌هایی برای غلبه بر این چالش‌ها و مسائل پیشنهاد شده که برای بومی‌سازی ابزار مهم هستند.

روایی و پایایی ابزارهای گردآوری داده کمی و کیفی (کتاب)

Sapsford, Roger, and Victor Jupp, eds. Data collection and analysis. Sage, 2006 - Google Books

در این منبع نویسندگان به توضیح انواع ابزارهای گردآوری داده در یک پژوهش پرداخته‌اند. پرسشنامه، مصاحبه، مشاهده، و اسناد و مدارک به عنوان چهار ابزار اصلی گردآوری داده در این کتاب معرفی شده‌اند. در انتهای هر بخش، نویسندگان اطلاعات کاربردی راجع به روایی و پایایی ابزارها ذکر کرده، که خواننده را با ابعاد این سنجه‌ها آشنا می‌کنند.

شیوه ترجمه و اعتباریابی ابزار گردآوری داده (پاورپوینت)

Translation and adaptation issues influencing the normative interpretation of assessment instruments

در این اسلایدها نحوۀ ترجمه و اعتباریابی ابزار گردآوری داده در پژوهش‌های دانشگاهی توضیح داده شده است.

انواع روش‌های پایایی (پاورپوینت)

Types of Reliability

در اسلایدهای زیر انواع روش‌های پایایی معرفی و تشریح شده‌اند.

رهنمودهایی برای ساخت و اجرای پرسشنامه در پیمایش (راهنما)

Ross, Kenneth N. Quantitative research methods in educational planning. UNESCO International Institute for Educational Planning, 2005. Available from http://www.unesco.org/iiep/PDF/TR_Mods/Qu_Mod8.pdf

این منبع راهنمای به نسبت جامعی دربارۀ روش تحقیق کمی است که توسط مؤسسۀ بین‌المللی طراحی آموزشی یونسکو منتشر شده است. طراحی پرسش‌های در یک پرسشنامه، رهنمودهایی برای نگارش پرسش‌ها، نمونه‌هایی برای طراحی پرسش، و انواع پرسش‌ها و ساختار پرسشنامه از مطالبی هستند که در این منبع مورد بحث قرار گرفته‌اند.

فرایند طراحی یک فرم ویژه برای گردآوری داده از طریق ابزار مشاهده (شنیداری)

Creating Observation Forms for Data Collection

در سخنرانی زیر فرایند طراحی یک فرم ویژه برای گردآوری داده از طریق ابزار مشاهده توضیح داده شده است.

مراحل طراحی یک پیمایش (شنیداری)

Designing Effective Surveys

در سخنرانی زیر مراحل طراحی یک پیمایش تشریح شده است. در این ویدئو فرایند طراحی ابزار گردآوری داده در پیمایش، یعنی پرسشنامه، نیز توضیح داده شده است.

پیشنهاد منبع

 


نمونه‌ها بر اساس رشته

نمونه طراحی ابزار گردآوری داده (پایان‌نامه)

Mitchell, Kimberly Ann. "Development and Testing of the Colonoscopy Embarrassment Scale" PhD diss., University of Toronto, 2010- PDF

در این رسالۀ دکتری، پدیدآور به دنبال طراحی و ارزیابی ابزار پژوهش است. توجه به دیدگاه ارزیابان و نشان دادن آن در گزارش از ویژگی‌های بارز اثر به شمار می‌آید. در پیوست‌ها داده‌های کاملی دربارۀ نمونۀ پژوهش آمده است. داده‌های این پژوهش از طریق یک پرسشنامۀ گردآوری شده و پرسشنامه از طریق ایمیل برای پاسخ‌دهندگان فرستاده شده است.

پیشنهاد منبع

 

دیدگاه‌ها

    ثبت دیدگاه

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


    1 + 5 =