چگونگی کسب دانش روش‌شناختی

طراحی پژوهش> مطالعه و نگارش مبانی نظری

برای کسب دانش روش‌شناختی پژوهشگر باید علاوه بر ادبیات و مبانی عمومی روش تحقیق، با روش‌های پژوهش در موضوع موردنظرش آشنایی نظری و عملی داشته باشد - یعنی درباره مبانی و روش‌های پژوهیدن در سه سطح عمومی، تخصصی و عملی بداند - تا بتواند پژوهش‌های انجام شده در حوزه موضوعی مدنظرش را نقد علمی کند.

در بسیاری از موارد هر چند بدنه فربه‌ای از پژوهش درباره یک موضوع وجود دارد لیکن در عمل می‌بینیم که این پژوهش‌ها دانش کاربردی تولید نمی‌کنند. یکی از دلایل اصلی این موضوع استفاده از روش‌ها و ابزارهای پژوهشی غیرمولد در پژوهش‌هاست. در صورت تسلط پژوهشگر بر مبانی نظری پژوهش – یعنی برخورداری او از دانش روش‌شناختی در حوزه موردنظر – او می‌تواند با نقد علمی این پژوهش‌ها، چرایی غیرمولدی پژوهش‌ها را توضیح دهد. اینکه:

  • چرا علیرغم وجود پژوهش‌های بسیار در حوزه مدنظر او چرا – به لحاظ روش شناختی - پژوهش‌های انجام شده نتوانسته‌اند دانش نو و کاربردی به دانش موجود درباره موضوع اضافه کنند؟ و اینکه چرا به پژوهش او نیاز است؟
  • پژوهش او بناست چه دانش جدیدی تولید کند که دیگر پژوهش‌های مشابه نتوانسته‌اند تولید کنند؟
به کمک دانش روش‌شناختی پژوهشگر می‌تواند پژوهش‌های انجام شده در موضوع موردنظرش را به لحاظ روش‌شناختی تحلیل و نقد علمی کند، کاستی‌های احتمالی آنها را شناسایی و براساس چنین تحلیلی شکاف دانشی موجود در پژوهش‌های پیشین را - به لحاظ روش‌شناختی - ترسیم نماید. در ادامه سه سطح دانش روش‌شناختی موردنیاز برای تحلیل و نقد علمی متون و پیشینه پژوهش معرفی و آموزه‌هایی برای کسب آنها ارائه می‌شود.