اصولا تبدیل 150 صفحه پایان‌نامه یا 25 صفحه مقاله به ارائه‌ای 15 تا 20 دقیقه‌ای کاری چالشی است و به همین دلیل انجام موفق آن نیازمند ملاحظات ویژه‌ای است. برای یک ارائه خوب به بینش، دانش و مهارت‌های ویژه‌ای نیاز است که در این بخش به آنها پرداخته می‌شود.

با این افق در ادامه آموزه‌های گام به گامی برای تبدیل یک پژوهش به سخنرانی ارائه می‌شود. 

پاورپوینت - از خانواده مایکروسافت افیس - ابزاری کمکی است برای ارائه جذاب و موثر ایده‌ها به صورت سخنرانی. 

پاورپوینت (PowerPoint) یعنی ارائه پوینت‌ها یا نکات کلیدی پژوهش در قالب تعدادی اسلاید به شیوه‌ای که مخاطب بتواند همپا با سخنران موضوع را پی بگیرد و به گونه‌ای که نتواند همه آنچه را پژوهشگر می‌خواهد درباره هر پوینت یا نکته بیان کند را از اسلاید ها دریافت کند و برای فهم هر پوینت نیازمند توضیحات پژوهشگر باشد.

پاورپوینت امکانی است برای جذاب کردن سخنرانی و حفظ حس کنجکاوی و خواستن در مخاطب تا انتهای سخنرانی.  

اینها بدین معناست که قرار نیست مخاطب، متن سخنرانی را از روی اسلاید بخواند و یا پژوهشگر متن سخنرانی خود را از روی اسلایدها برای مخاطب قرائت کند. بناست پژوهشگر نکات کلیدی پژوهش خود را در قالب اسلایدهایی طراحی کند و سخنرانی خود را حول محور آن اسلایدها بچیند تا نظم و ردگیری مطالب آسان‌تر شود؛ یعنی مخاطب بتواند با او هم‌قدم شود و تا پایان سخنرانی فعالانه به سخنرانی گوش دهد و همراه سخنران بماند.

بسیاری از پژوهشگران به دلیل عدم درک مفهوم پاورپوینت و کارکرد استفاده از اسلاید برای سخنرانی،‌ به جای سخنرانی درباره پژوهششان، پژوهش خود را از روی اسلایدها روخوانی می‌کنند. این یعنی ضعف در مهارت ارائه پژوهش و بی‌احترامی به دانش و وقت مخاطب و غیرحرفه‌ای عمل کردن. 

برای حرفه‌ای عمل کردن گام‌های بعدی را دنبال کنید. 

برای درک عملی چیستی و چگونگی استفاده از قابلیت‌های پاورپوینت برای ارائه‌های علمی جذاب و موثر، قبل از شروع نمونه‌های خوب ببینید و از آنها ایده بگیرید. هر چند دیدن نمونه‌های متنوع در ابتدای کار زمان‌بر است لیکن در ادامه مسیر به سرعت و کیفیت کار طراحی اسلایدها و شیوه ارائه کمک بسیار زیادی می‌کند چرا که امکان الهام‌گیری درباره چگونگی طراحی و چیدمان اسلایدها و – گاها- استفاده از طراحی‌های موجود را فراهم می‌آورد.

برای صرفه‌جویی در زمان بهتر است وقت بیشتری برای دیدن نمونه‌های موجود در موضوع موردنظر صرف شود که به لحاظ ادبیات و دانش موضوعی مشابه پژوهش ما هستند. برای دسترسی به نمونه‌های خوب، روش هوشمندانه این است که از پژوهشگران مطرح حوزه خود الهام بگیرید.

یکی از راههای دسترسی به چنین نمونه‌هایی انجام جستجوی دو مرحله‌ای زیر در سایت‌های تخصصی ارائه مانند slideshare‌ است.

  • مرحله اول: جستجوی کلیدواژه‌ای موضوع موردنظر در جعبه جستجوی سایت‌هایی مانند slideshare.
  • مرحله دوم: دقت به نام پدیدآورندگان ارائه‌های جذاب و دنبال کردن ارائه‌های دیگر آنها.

پس از دیدن نمونه‌های خوب و فهم عملی مفهوم و کارکرد پاورپوینت، می‌توانید ارائه خود را  – با خطا و صرف وقت کمتری - طراحی و آماده کنید. 

برای تعیین مخاطب و هدف سخنرانی و طراحی چارچوب کلی آن به این دو پرسش پاسخ دهید:

  • در چه مرحله‌ای از پژوهش هستید؟
  • بناست پژوهش خود را کجا و برای چه کسانی ارائه دهید؟

با پاسخ به این پرسش‌ها می‌توانید مخاطب و هدف سخنرانی خود را تعیین کنید و متناسب با آنها سخنرانی خود را طرح‌ریزی نمایید.

بسته به اینکه در چه مرحله‌ای از پژوهش هستید محتوا و پیام متفاوتی برای ارائه خواهید داشت.  اگر در مراحل اولیه پژوهش هستید و تازه پروپوزال شما تصویب شده است، هدف از ارائه سخنرانی عبارت است از معرفی چارچوب کلی و طرح مسئله و مدل مفهومی پژوهش و دریافت بارخوردهای سازنده درباره اجزای مختلف آن. این اجزا شامل مسئله و پرسش‌های اصلی پژوهش، مدل مفهومی پژوهش،  روش و شیوه گردآوری و تحلیل داده پژوهش، و جامعه یا نمونه پژوهش و شیوه و چرایی انتخاب‌های انجام شده.

  • اگر در مرحله گردآوری داده و تنظیم گزارش یافته‌های پژوهش هستید، هدف ارائه می‌تواند به اشتراک‌گذاری یافته‌های پژوهش باشد.
  • اگر پژوهش شما پایان یافته، هدف ارائه می‌تواند به اشتراک‌گذاری نتایج پژوهش و کاربردهای آن باشد.

پاسخ به این پرسش به شما کمک می‌کند تا ترکیب اسلایدها و وزن آنها را مشخص کنید. مثلا اگر در مراحل ابتدایی پژوهش هستید،  تمرکز ارائه بر معرفی مسئله، هدف و پرسش پژوهش، و مدل مفهومی و روشی خواهد بود که بنا دارید بر آن اساس پژوهش خود را انجام دهید و به طرح و حل مسئله پژوهش خود بپردازید.

اگر در مراحل میانی پژوهش هستید و داده‌های پژوهش – یا بخشی از داده‌های پژوهش خود - را گردآوری کرده‌ است، تمرکز ارائه بر تشریح روش و یافته‌های پژوهش خواهد بود.

اگر در مرحله پایانی پژوهش هستید، تمرکز ارائه بر به اشتراک گذاری نتایج و دستاوردهای پژوهش است.

و اگر پژوهش شما پایان یافته و قصد دفاع از پایان‌نامه دارید، تمرکز تقریبا برابری به همه بخش‌های پژوهش داده‌ می‌شود.

  • می‌خواهید پژوهش خود را در دانشکده محل تحصیل و برای هم‌رشته‌ای‌های خود ارائه دهید؟
  • می‌خواهید پژوهش خود را در یک کنفرانس ارائه دهید که احتمالا غیرهم‌رشته‌ای‌های شما در آن حضور دارند؟
  • می‌خواهید پژوهش خود را برای کمیته داوری ارائه کنید؟
  • می‌خواهید پژوهش خود را در یک کنفرانس ملی ارائه دهید یا یک کنفرانس بین‌المللی؟
  • می‌خواهید پژوهش خود را در یک کنفرانس تخصصی رشته خود ارائه دهید یا کنفرانسی غیرتخصصی که مخاطب درجه اول آن، رشته شما نیست؟

بسته به پاسخ شما به این پرسش‌ها، کیفیت و شیوه ارائه نیازمند ملاحظات ویژه‌ای خواهد بود.

اگر مخاطب شما هم‌رشته‌ای‌هایتان یا افرادی هستند که با مفاهیم یا روش‌های پایه موضوعتان آشنایی دارند نیازی به تشریح و صرف وقت زیاد برای بیان بدیهیات نیست.

اگر مخاطب شما کسانی هستند که خیلی با موضوع ما آشنایی ندارند لازم است تا برخی مفاهیم پایه به زبانی ساده و قابل فهم – زبانی که برای آنها قابل فهم است - ارائه شوند. توجه به این موضوع به ویژه برای پژوهش‌های بین‌رشته‌ای بسیار حائز اهمیت است.

اگر مخاطب شما کمیته داوری است، باید به ترکیب کمیته داوری و تخصص و پیشینه علمی آنها دقت کنید. بسته به ترکیب کمیته داوری – که معمولا براساس نوع و موضوع پژوهش تعیین می‌شوند – باید درباره جزئیات و توضیح مفاهیم پایه تصمیم گرفت و همچنین پیشاپیش به پرسش‌های ممکن اندیشید و براساس آنها محتوای ارائه را تنظیم کرد و پاسخ‌هایی آماده در آستین داشت.

اگر قرار است پژوهشتان را در یک کنفرانس ملی ارائه دهید باید به ترکیب مخاطبان دقت کنید و ارائه خود را به گونه‌ای طراحی کنید که مشخصا با یکی از محورهای فراخوان (یا بیشتر) سینک باشد و این موضوع را باید در ارائه خود پررنگ نمایید تا مخاطب بداند که چه انتظاری از ارائه شما می‌تواند داشته باشد و اینکه جایگاه شما به عنوان پژوهشگر در کدام شاخه از موضوع قرار می‌گیرد؛ اینکه شما از چه پیشینه و دریچه‌‌ای به موضوع نگاه می‌کنید؟

اگر قرار است پژوهشتان را در یک کنفرانس بین‌المللی ارائه دهید هم باید ملاحظات مشابهی با ملاحظات بیان شده در ارائه در کنفرانس ملی توجه کنید به علاوه اینکه باید با زبان علم و شیوه بیان علمی پژوهش به زبان بین‌المللی آشنا باشید و بدین منظور نمونه‌ ارائه‌های خوب در حوزه موضوعی خود را مطالعه و الگوبرداری کنید.

اگر قرار است پژوهشتان را در یک کنفرانس تخصصی رشته خود ارائه کنید باید به روندهای روز حوزه توجه کنید و ارائه خود را به گونه‌ای تنظیم کنید که مخاطب نوآوری کار شما را در حوزه تخصصی – که او هم کم و بیش – از روندها و دغدغه‌هایش باخبر است را به خوبی احساس کند.

اگر قرار است پژوهشتان را در یک کنفرانس غیرتخصصی که ارتباط مستقیمی با رشته و پیشینه تحصیلی شما ندارد ولی در عین حال پژوهش شما حرفی برای گفتن برای حل مسائل آن حوزه دارد، باید با  موضوع‌ها و مسائل داغ آن رشته(ها) آشنا باشید و بتوانید کار خود را با محور‌(های) کنفرانس سینک کنید. در این کنفرانس‌ها اگر با موضوع‌ها و مسائل داغ کنفرانس میزبان آشنایی داشته باشید، احتمالا بتوانید با ارائه خود بدرخشید. چون از منظر رشته یا موضوعی طرح مسئله می‌کنید که برای میزبانان نو است و از اینرو برای آنها جذاب خواهد بود.

فراموش نکنیم که برای یک مسئله راه‌حل‌های بسیار متنوعی قابل عرضه است و این تنوع هم از رشته‌های مختلف می‌آید. یعنی برای مسئله‌ای مانند ترویج فرهنگ مطالعه تقریبا تمام رشته‌ها از تعلیم و تربیت، روان‌شناسی، کتابداری و جامعه‌شناسی گرفته تا اقتصاد و تکنولوژی. با علم به این موضوع به پژوهش خود و شیوه‌ ارائه آن بیاندیشید با این افق که قرار است پژوهش خود را با هدف طرح و حل مسئله‌ای ارائه کنید که ظاهرا و مستقیما ارتباطی با رشته و موضوع پژوهش شما ندارد. این نوع ارائه‌ها – که به صورت ویژه در کنفرانس‌های غیرتخصصی قابل ارائه هستند – معمولا بسیار جذاب و نوآورانه نمود می‌یابند.

پس از تعیین هدف و مخاطب سخنرانی و تعیین چارچوب کلی ارائه می‌توانید محتوای موردنظر را انتخاب و تعداد و ترکیب اسلایدهایتان را مشخص کنید.

پس از تعیین هدف و مخاطب سخنرانی، نوبت به طرح‌ریزی محتوا می‌رسد. بسته به هدف و تمرکز سخنرانی، محتوای سخنرانی و سرفصل‌های موردنظر مشخص می‌شوند. به عنوان مثال گر قصد دارید راجع به پیشنهادیه و چارچوب کلی پژوهش خود سخنرانی کنید، باید سخنرانی خود را حول محور سرفصل‌های زیر طراحی نمایید:

  • مسئله و ضرورت پژوهش
  • معرفی چارچوب نظری پژوهش (تعریف مفاهیم و موضوع(های) اصلی پژوهش و تعاریف عملیاتی)
  • ارائه تحلیلی دسته‌بندی شده از پژوهش‌های انجام شده و ترسیم حد و مرز شکاف دانشی که بناست پژوهش شما پر کند
  • معرفی مدل مفهومی و مسیر انتخابی برای انجام پژوهش
  • معرفی پروتکل پژوهش (روش، ابزار، و جامعه پژوهش) و چگونگی و چرایی انتخاب آنها
  • تشریح «خب که چی؟» و خروجی(های) موردانتظار از پژوهش

پس از تعیین سرفصل‌های موردنظر باید نکات کلیدی مربوط به هر سرفصل در قالب 2 تا 5 کلمه مشخص شوند. یادآوری می‌شود این نکات فقط برای همپا کردن مخاطب با سخنران در اسلایدها درج می‌شوند و بناست سخنران درباره آنها به تفکیک توضیحات مختصری را ارائه دهد – نه روخوانی کند.